വന്ദേമാതരത്തിന്റെ സാർദ്ധശതിയിലും 1937ന്റെ തനിയാവർത്തനമോ?

ജിന്ന രാഷ്ട്രീയവൽക്കരിക്കുന്നത് വരെയും ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാന കാലത്തുപോലും ‘വന്ദേമാതരം’ ആലപിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു

രാജ്യത്തെ രാഷ്ട്രീയ മണ്ഡലത്തിൽ കണക്കിലെടുക്കുമ്പോൾ, 1920-കളിൽ തുർക്കിയിലെ ഇസ്ലാമിക ഖലീഫയെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനായി നടന്ന ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ പൊതുയോഗങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ ‘വന്ദേമാതരം’ ആലപിച്ചിരുന്നുവെന്ന് വിശ്വസിക്കാൻ പ്രയാസമായിരിക്കും.

1920 ജനുവരി 24-ലെ ഒരു സി.ഐ.ഡി (CID) റിപ്പോർട്ടിൽ മഹാത്മാഗാന്ധിയുടെ മീററ്റ് സന്ദർശനത്തെക്കുറിച്ച് ഇങ്ങനെ രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു: “ശ്രീ ഗാന്ധി രാവിലെ 9.30-ന് മോട്ടോർ കാറിൽ മീററ്റിലെത്തി. ദേവനാഗരി സ്കൂളിൽ അദ്ദേഹത്തെ കാത്തുനിന്ന വൻ ജനക്കൂട്ടം ഊഷ്മളമായ സ്വീകരണം നൽകി… സന്നദ്ധ സേനാംഗങ്ങളെ (1) ഈജിപ്ത്, (2) അറേബ്യ, (3) തുർക്കി എന്നിവയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന വിവിധ വിഭാഗങ്ങളായി തിരിച്ചിരുന്നു. ഈ യുവാക്കൾ ആ അതാത് രാജ്യങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന യൂണിഫോം ധരിച്ചിരുന്നു. ചന്ദ്രക്കല അടയാളം എല്ലാവരും ധരിച്ചിരുന്നു. ‘ഗാന്ധി-കി-ഫൗജ്’ എന്ന് പേരിട്ടിരിക്കുന്ന പ്രത്യേക സന്നദ്ധ സേവക സംഘവും ഉണ്ടായിരുന്നു… മുസ്ലീം സന്നദ്ധ സേവകരെല്ലാം നെറ്റിയിൽ മഞ്ഞ ചന്ദനം ചാർത്തിയിരുന്നു എന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്… ഇംഗ്ലീഷിലുള്ള ഒരു ഉപഹാരപത്രം പണ്ഡിറ്റ് ഘാസി റാം എം.എ.യും ഉറുദുവിലുള്ളത് മുഹമ്മദ് അസ്ലം സൈഫിയും വായിച്ചു. രണ്ട് കവിതകളും ആലാപിച്ചു. ദേശീയ ഗാനമായ ‘വന്ദേമാതരം‘ നാല് ബംഗാളികൾ ചേർന്ന് ആലപിച്ചു.”

ഈ യോഗം ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു, പങ്കെടുത്തവരിൽ ഭൂരിഭാഗവും മുസ്ലീങ്ങളായിരുന്നു. ഇതൊരു ഒറ്റപ്പെട്ട സംഭവമായിരുന്നില്ല. 1922 ഏപ്രിൽ 22-ലെ മറ്റൊരു സി.ഐ.ഡി റിപ്പോർട്ട് ഷൗക്കത്ത് അലിയുടെ ഒരു യോഗത്തെക്കുറിച്ച് രേഖപ്പെടുത്തുന്നത് ഇങ്ങനെയാണ്: “ഏപ്രിൽ 14-ന് മൗലാന ഷൗക്കത്ത് അലിയും സിന്ധിൽ നിന്നുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ട് അനുയായികളും പ്രാദേശിക ഖിലാഫത്ത് കമ്മിറ്റിയുടെ ആഭിമുഖ്യത്തിൽ ഷാപ്പൂരിലെ ഈദ്ഗാഹ് വളപ്പിൽ ഒരു യോഗം ചേർന്നു… നിരവധി മതപരമായ ഗാനങ്ങൾക്കും വന്ദേമാതരത്തിനും ശേഷം, ബിജാപൂരിലെ ഒരു കശാപ്പുകാരൻ ഇംഗ്ലീഷിൽ തയ്യാറാക്കിയ ഉപഹാരപത്രം വായിച്ചു. തുടർന്ന് അത് അബ്ദുൾ ഹഖ് അബ്ദുൾ റസാഖ് (പ്രസിഡന്റ്, ഷോളാപ്പൂർ ഖിലാഫത്ത് കമ്മിറ്റി) ഉറുദുവിലേക്കും, ജെ.എം. സാമന്ത് മറാഠിയിലേക്കും തർജ്ജമ ചെയ്തു. ഷൗക്കത്ത് അലിയും സഹോദരൻ മുഹമ്മദ് അലിയും ഇന്ത്യയിലെ മുസ്ലീങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ ജീവിതത്തെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിച്ചു എന്നതായിരുന്നു ഇതിന്റെ സാരം.”

വാസ്തവത്തിൽ, ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ കാലത്ത് ഷൗക്കത്ത് അലി മഹാത്മാഗാന്ധിയോട് ഇങ്ങനെ നിർദ്ദേശിക്കുകയുണ്ടായി: “ഹിന്ദുക്കളും മുസ്ലീങ്ങളും ഒരേപോലെ സന്തോഷത്തോടെ വിളിക്കേണ്ട മൂന്ന് മുദ്രാവാക്യങ്ങൾ മാത്രമേ ഉണ്ടാകാവൂ: ഒന്ന് ‘അല്ലാഹു അക്ബർ’ (ദൈവം മാത്രമാണ് മഹാൻ എന്ന് വ്യക്തമാക്കാൻ). രണ്ടാമത്തേത് ‘വന്ദേമാതരം‘ അല്ലെങ്കിൽ ‘ഭാരത് മാതാ കീ ജയ്’. മൂന്നാമത്തേത് ‘ഹിന്ദു-മുസ്ലിം കീ ജയ്’ – ഇതുകൂടാതെ ഇന്ത്യക്ക് വിജയമില്ല, ദൈവത്തിന്റെ മഹത്വത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ പ്രഖ്യാപനവുമില്ല.”

തുടക്കം മുതലേ ഇന്ത്യയിലെ മുസ്ലീങ്ങൾക്ക് വന്ദേമാതരത്തോട് എതിർപ്പുണ്ടായിരുന്നു എന്ന് പലപ്പോഴും വാദിക്കാറുണ്ട്. എന്നാൽ ഈ സി.ഐ.ഡി റിപ്പോർട്ടുകൾ തെളിയിക്കുന്നത് മുസ്ലീങ്ങൾ ഭൂരിപക്ഷമുള്ള ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനകാലത്ത് ഈ ഗാനം ആലപിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു എന്നാണ്. അലി സഹോദരന്മാർ തന്നെ ഈ മുദ്രാവാക്യങ്ങൾ ഉയർത്തിയിരുന്നു.

1923-ലെ കാക്കിനട കോൺഗ്രസ് സമ്മേളനത്തിൽ മൗലാന മുഹമ്മദ് അലിയാണ് വന്ദേമാതരത്തെ ഒരു ഹിന്ദു ഗാനമെന്ന് വിളിച്ച് ആദ്യമായി വലിയ രീതിയിൽ എതിർത്തതെന്ന് ചില പണ്ഡിതന്മാർ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. അത് അങ്ങനെയായിരുന്നോ?

ഈ കോൺഗ്രസ് സമ്മേളനത്തിന്റെ പ്രസിഡന്റായിരുന്നു മുഹമ്മദ് അലി. മറ്റൊരു സ്വാതന്ത്ര്യസമര സേനാനിയായ ആസഫ് അലി ഈ സംഭവത്തെക്കുറിച്ച് എഴുതി: “പ്രശസ്ത സംഗീതജ്ഞനായ പണ്ഡിറ്റ് വിഷ്ണു ദിഗംബർ പുലസ്കർ സമ്മേളനത്തിൽ പങ്കെടുത്തിരുന്നു, ദേശീയ ഗാനമായ ‘വന്ദേമാതരം‘ ആലപിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തെ ക്ഷണിച്ചു. അധ്യക്ഷനായിരുന്ന മുഹമ്മദ് അലി, തന്റെ മതത്തിൽ സംഗീതം നിഷിദ്ധമാണെന്ന്  കാണിച്ച് എതിർത്തു. ഒത്തുചേർന്ന നേതാക്കൾ പൂർണ്ണമായും അമ്പരന്നു. വിഷ്ണു ദിഗംബർ കോപിതനായി തിരിച്ചടിച്ചു: ‘ഇതൊരു ദേശീയ വേദിയാണ്, ഏതെങ്കിലും ഒരു സമുദായത്തിന്റെ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമല്ല. സംഗീതത്തെ എതിർക്കാൻ ഇതൊരു പള്ളിയുമല്ല… പ്രസിഡന്റിന് പ്രസിഡൻഷ്യൽ ഘോഷയാത്രയിലെ സംഗീതം സഹിക്കാമെങ്കിൽ, ഇവിടെ എന്തിനാണ് എതിർക്കുന്നത്?’ പ്രസിഡന്റിനെ നിശബ്ദനാക്കിയ ശേഷം… അദ്ദേഹം ‘വന്ദേമാതരം‘ പാടാൻ തുടങ്ങി, അത് പൂർത്തിയാക്കുകയും ചെയ്തു.”

മുഹമ്മദ് അലി ഉയർത്തിയ എതിർപ്പ് വന്ദേമാതരം ഒരു ഹൈന്ദവ സ്തോത്രമാണ് എന്നതിനല്ല, മറിച്ച് സംഗീതത്തോടായിരുന്നു. ഇസ്ലാമിൽ സംഗീതം നിഷിദ്ധമാണെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാദം. എങ്കിലും പുലസ്കർ പറഞ്ഞത് കേട്ട് ബോധ്യപ്പെട്ട അദ്ദേഹം, വന്ദേമാതരം പാടുമ്പോൾ മറ്റുള്ളവർക്കൊപ്പം എഴുന്നേറ്റു നിൽക്കുകയും ചെയ്തു.

രസകരമെന്നു പറയട്ടെ, അടുത്ത വർഷം ബെൽഗാം കോൺഗ്രസ് സമ്മേളനത്തിലും മുഹമ്മദ് അലി ഭാര്യ അമ്ജദി ബീഗത്തിനും സഹോദരൻ ഷൗക്കത്ത് അലിക്കുമൊപ്പം പങ്കെടുത്തിരുന്നു. അവിടെ ഗംഗു ഭായ് ഹംഗൽ വന്ദേമാതരം ആലപിച്ചുകൊണ്ടാണ് നടപടികൾ ആരംഭിച്ചത്. മൗലാന അബുൽ കലാം ആസാദ് ഉൾപ്പെടെ നൂറുകണക്കിന് മുസ്ലീങ്ങൾ അന്ന് അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.

എപ്പോഴാണ് ഇത് ഒരു തർക്കവിഷയമായത്?

1935-ൽ, പൊതുപരിപാടികളിൽ വന്ദേമാതരം ആലപിക്കുന്നത് തടയാനുള്ള ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ സർക്കുലർ ‘ദി ഹിന്ദുസ്ഥാൻ ടൈംസ്’ ചോർത്തി. ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാരിന് പിന്മാറേണ്ടി വന്നു. ഈ ഗാനം ഉൾപ്പെടുത്തിയ ‘ആനന്ദമഠം’ എന്ന നോവലിന് മുസ്ലീം വിരുദ്ധ തലങ്ങളുണ്ടെന്ന കാഴ്ചപ്പാട് മുസ്ലീങ്ങൾക്കിടയിൽ പ്രചരിപ്പിക്കാൻ ഉദ്യോഗസ്ഥർ നിർദ്ദേശിച്ചതായി ആർക്കൈവ് ഫയലുകൾ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. ഗാനത്തിൽ ഭരണകൂടത്തിന് എതിർപ്പുള്ളതായി ഒന്നുമില്ലെന്ന് ബ്രിട്ടീഷ് ഉദ്യോഗസ്ഥർ സമ്മതിച്ചെങ്കിലും, ഇത് ഒരു ഹൈന്ദവ സ്തോത്രമാണെന്ന് മുസ്ലീങ്ങളോട് പറയണമെന്ന് അവർ തീരുമാനിച്ചു.

പല പ്രവിശ്യകളിലും കോൺഗ്രസിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള പ്രവിശ്യാ സർക്കാരുകൾ രൂപീകരിച്ച ശേഷം, 1937 ഓഗസ്റ്റ് 17-ന് വൈസ്രോയി ബോംബെ ഗവർണർക്ക് ആശങ്കാജനകമായ രീതിയിൽ എഴുതി: “ഇതിനെ (വന്ദേമാതരം) എതിർക്കുന്നതിന്റെ പ്രധാന അടിസ്ഥാനം തീവ്രവാദവുമായുള്ള ഇതിന്റെ മുൻകാല ബന്ധമാണ്. രണ്ട് അല്ലെങ്കിൽ മൂന്ന് കോൺഗ്രസ് പ്രവിശ്യകളിലെ പ്രവിശ്യാ അസംബ്ലികളിൽ ‘വന്ദേമാതരം‘ ആലപിക്കപ്പെട്ടു എന്നതും, പ്രസ് റിപ്പോർട്ടുകളിൽ നിന്ന് ഞാൻ മനസ്സിലാക്കുന്നത് അനുസരിച്ച്, കുറഞ്ഞത് രണ്ട് പ്രവിശ്യകളിലെങ്കിലും യൂറോപ്യൻ ഗ്രൂപ്പ് ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുഴുവൻ അസംബ്ലിയും അത് പാടുമ്പോൾ എഴുന്നേറ്റു നിന്നു എന്നതും സ്ഥിതിഗതികൾ സങ്കീർണ്ണമാക്കുന്നു. ഈ ഗാനം ആലപിക്കുന്നതിനോടുള്ള നമ്മുടെ നിലപാടിന്റെ ചോദ്യം ഒരു വലിയ രാഷ്ട്രീയ പ്രശ്നമായി വളരാൻ അനുവദിക്കുന്നത് വളരെ തെറ്റായ തീരുമാനമായിരിക്കും എന്നാണ് എന്റെ വ്യക്തിപരമായ അഭിപ്രായം… പക്ഷേ, ഈ ഗാനത്തെ ഒരു ‘ദേശീയ’ ഗാനമായോ ആന്തമായോ അംഗീകരിക്കുന്നതിനോട് ശക്തമായ എതിർപ്പ് കാണിക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ നമ്മൾ ഇതിനെ ഒരു ദേശഭക്തി ഗാനമായി മാത്രം കാണുകയും, അവിടെയുള്ളവരുടെ വികാരങ്ങളോടുള്ള സാമാന്യ മര്യാദയുടെയും പരിഗണനയുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ അത് പാടുമ്പോൾ എഴുന്നേറ്റു നിൽക്കുന്നതിനെ ന്യായീകരിക്കുകയും വേണം.”

ഈ പ്രതിസന്ധിയിൽ ബ്രിട്ടീഷുകാരെ സഹായിക്കാൻ ആര് മുന്നോട്ടുവരും? തീർച്ചയായും മുസ്ലീം ലീഗും മുഹമ്മദ് അലി ജിന്നയും! അദ്ദേഹം വന്ദേമാതരത്തെച്ചൊല്ലി ഒരു തർക്കമുണ്ടാക്കി. വൈസ്രോയി ലിൻലിത്ഗോ 1937 ഒക്ടോബർ 27-ന് സെക്രട്ടറി സെറ്റ്‌ലാന്റിന് എഴുതി: “റിപ്പോർട്ടുകളിൽ നിന്ന് നിങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കിയിട്ടുണ്ടാകും പോലെ, ‘വന്ദേമാതരം‘ ഒരു ‘ദേശീയ’ ഗാനമായി ഉപയോഗിക്കുന്നതിനെതിരെ ശക്തമായ ഒരു മുസ്ലീം പ്രക്ഷോഭം രൂപപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്, കൂടാതെ അടുത്തിടെ നടന്ന മുസ്ലീം ലീഗ് കോൺഫറൻസിൽ ഇതുസംബന്ധിച്ച പ്രമേയങ്ങൾ പാസാക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. നമ്മുടെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ അത് വളരെ നല്ല കാര്യമാണ്, കാരണം സർക്കാരിൽ നിന്നല്ലാതെ സ്വതന്ത്ര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ നിന്ന് സമ്മർദ്ദം വരുന്നതാണ് കൂടുതൽ അഭികാമ്യം. ഈ ഗാനത്തിന്റെ ചരിത്രം കണക്കിലെടുക്കുമ്പോൾ, അതിന്റെ പ്രാധാന്യത്തിലേക്ക് മുസ്ലീങ്ങൾ ഉണരുന്നുണ്ടെന്ന് ചിന്തിക്കുന്നതിൽ എനിക്ക് സന്തോഷമുണ്ട്. സമാനമായ ഒരു സാഹചര്യം വൈകാതെ കോൺഗ്രസ് പതാകയുടെ കാര്യത്തിലും വികസിക്കുമെന്ന് ഞാൻ പ്രത്യാശിക്കുന്നു.“

1937 ഒക്ടോബർ 28-ലെ AICC വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റിയുടെ പ്രസ്താവന പ്രകാരം, വന്ദേമാതരത്തെ വിപ്ലവാത്മകമായ ഒരു ദേശീയ ഗാനത്തിന്റെ പദവിയിലേക്ക് ഉയർത്തുന്നതിൽ ഒരു മുസ്ലീം പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചിട്ടുണ്ട് എന്നത് ഓർമ്മിക്കേണ്ടതാണ്. പ്രസ്താവനയിൽ ഇങ്ങനെ പറയുന്നു: “1906 ഏപ്രിലിൽ ബാരിസാലിൽ ശ്രീ എ. റസൂലിന്റെ അധ്യക്ഷതയിൽ നടന്ന ബംഗാൾ പ്രവിശ്യാ സമ്മേളനത്തിൽ, ഡെലിഗേറ്റുകൾക്കും സന്നദ്ധ സേവകർക്കും നേരെ പോലീസ് ക്രൂരമായ ലാത്തിച്ചാർജ് നടത്തുകയും അവർ ധരിച്ചിരുന്ന ‘വന്ദേമാതരം‘ ബാഡ്ജുകൾ ബലമായി വലിച്ചുകീറുകയും ചെയ്തു. ചില പ്രതിനിധികൾ ‘വന്ദേമാതരം‘ എന്ന് വിളിച്ചപ്പോൾ അവരെ ക്രൂരമായി മർദ്ദിച്ചതിനാൽ അവർ ബോധരഹിതരായി വീണു. അന്നുമുതൽ, കഴിഞ്ഞ മുപ്പത് വർഷത്തിനിടയിൽ, രാജ്യത്തുടനീളമുള്ള അസംഖ്യം ത്യാഗങ്ങളും കഷ്ടപ്പാടുകളും വന്ദേമാതരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. വായ തുറന്ന് ആ മുദ്രാവാക്യവുമായി മരണത്തെ മുഖാമുഖം കാണാൻ പോലും പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും മടിച്ചില്ല. അങ്ങനെ ഈ ഗാനവും വാക്കുകളും പ്രത്യേകിച്ച് ബംഗാളിലും പൊതുവെ ഇന്ത്യയുടെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിലും ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യത്വത്തിനെതിരായ ദേശീയ പ്രതിരോധത്തിന്റെ പ്രതീകങ്ങളായി മാറി.”

മൗലാന അബുൽ കലാം ആസാദ് ഉൾപ്പെടെയുള്ളവർ അടങ്ങിയ കോൺഗ്രസ് കമ്മിറ്റി രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു, ഗാനത്തിലെ ആദ്യത്തെ രണ്ട് വരികളിൽ മുസ്ലീം വിരുദ്ധമായോ ഹിന്ദു അനുകൂലമായോ ഒന്നുമില്ലെന്ന് അവർ പറഞ്ഞു. എന്തുകൊണ്ട് ആദ്യത്തെ രണ്ട് വരികൾ മാത്രം? വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റി പറഞ്ഞു: “ക്രമേണ, ഗാനത്തിലെ ആദ്യത്തെ രണ്ട് വരികളുടെ ഉപയോഗം മറ്റ് പ്രവിശ്യകളിലേക്കും പടർന്നു, അവയ്ക്ക് ഒരു പ്രത്യേക ദേശീയ പ്രാധാന്യം കൈവന്നു. ഗാനത്തിന്റെ ബാക്കി ഭാഗങ്ങൾ അപൂർവ്വമായി മാത്രമേ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നുള്ളൂ, അത് ഇപ്പോഴും വളരെ കുറച്ച് ആളുകൾക്ക് മാത്രമേ അറിയൂ. ഈ രണ്ട് വരികൾ മാതൃഭൂമിയുടെ സൗന്ദര്യത്തെയും അവളുടെ സമൃദ്ധമായ സമ്മാനങ്ങളെയും കോമളമായ ഭാഷയിൽ വിവരിച്ചു. മതപരമായോ മറ്റേതെങ്കിലും കാഴ്ചപ്പാടിൽ നിന്നോ എതിർപ്പ് ഉന്നയിക്കാൻ തക്കതായി അവയിൽ ഒന്നുമില്ലായിരുന്നു.”

1937 ഒക്ടോബർ 30-ന് ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു പറഞ്ഞു: “അതോടൊപ്പം, ഈ ഗാനത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം, അതായത് ആദ്യത്തെ രണ്ട് വരികൾ, ദുരുദ്ദേശ്യമുള്ള ആളുകൾക്കല്ലാതെ മറ്റാർക്കും എതിർക്കാൻ കഴിയാത്ത വിധത്തിലുള്ളതാണെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാണിക്കാൻ ഞങ്ങൾ ശ്രമിച്ചിട്ടുണ്ട്.”

റാഫി അഹമ്മദ് കിദ്വായ്, 1937 ഒക്ടോബർ 19-ന് ആരോപിച്ചു: “ശ്രീ ജിന്ന വന്ദേമാതരത്തെ ഇസ്ലാം വിരുദ്ധ ഗാനമായി ചിത്രീകരിക്കുന്നു. ശ്രീ ജിന്ന വർഷങ്ങളോളം കോൺഗ്രസിലെയും അതിന്റെ പ്രധാന നിർവാഹക സമിതിയായ അഖിലേന്ത്യാ കോൺഗ്രസ് കമ്മിറ്റിയിലെയും സമർപ്പിതനും ആവേശഭരിതനുമായ അംഗമായിരുന്നു. എല്ലാ വർഷവും കോൺഗ്രസ് സമ്മേളനം ആരംഭിച്ചിരുന്നത് ഈ ഗാനാലാപനത്തോടെയായിരുന്നു, ഓരോ വർഷവും വേദിയിൽ ഒരു ഭക്തന്റെ ശ്രദ്ധയോടെ അദ്ദേഹം ഗാനം കേട്ടിരിക്കുന്നത് കാണാമായിരുന്നു. അന്ന് അദ്ദേഹം എപ്പോഴെങ്കിലും പ്രതിഷേധിച്ചിട്ടുണ്ടോ? വന്ദേമാതരം ഇസ്ലാം വിരുദ്ധ ഗാനമാണെന്ന് കരുതിയതുകൊണ്ടല്ല ജിന്ന കോൺഗ്രസ് വിട്ടത്, മറിച്ച് നാഗ്പൂർ കോൺഗ്രസിൽ ഡൊമീനിയൻ പദവിക്ക് പകരം സ്വരാജ് എന്ന് നിർവ്വചിച്ച നയമാറ്റത്തെ എതിർത്തതുകൊണ്ടാണ്.”

നിയമങ്ങളൊന്നും കൊണ്ടുവരാതെ തന്നെ അതിന്റെ ജനപ്രീതി പരിശോധിക്കാൻ ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ ആഗ്രഹിച്ച 1935-ന് ശേഷമാണ് വന്ദേമാതരത്തെച്ചൊല്ലിയുള്ള തർക്കം ഉയർന്നുവന്നതെന്ന് ചരിത്രരേഖകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു.

ഈ ഗാനം ഇസ്ലാം വിരുദ്ധമാണെന്ന് അവകാശപ്പെട്ട് മുസ്ലീം ലീഗ് ആളുകളെ സംഘടിപ്പിച്ചു. എന്നാൽ വന്ദേമാതരം ആലപിച്ച എല്ലാ കോൺഗ്രസ് സമ്മേളനങ്ങളിലും പങ്കെടുത്തതുകൊണ്ട് ഹക്കിം അജ്മൽ ഖാൻ, എം.എ. അൻസാരി, മൗലാന അബുൽ കലാം ആസാദ്, അലി സഹോദരന്മാർ, അമ്ജദി ബീഗം, ബീ അമ്മ, ഹസ്രത്ത് മോഹാനി, സൈഫുദ്ദീൻ കിച്ച്ലു തുടങ്ങിയവർ മോശം മുസ്ലീങ്ങളായി മാറിയില്ല.