1927-ൽ ചൈനീസ് വിപ്ലവത്തിന്റെ തന്ത്രങ്ങൾ മെനയുന്നതിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ഇന്റർനാഷണലിന്റെ പ്രതിനിധിയായി ജോസഫ് സ്റ്റാലിൻ എം.എൻ. റോയിയെ ചൈനയിലേക്കയച്ചു. അക്കാലത്ത് മോസ്കോയിൽ സ്റ്റാലിനും ലിയോൺ ട്രോട്സ്കിയും തമ്മിൽ കടുത്ത അധികാര പോരാട്ടം നടക്കുകയായിരുന്നു. ചൈനയിൽ ചിയാങ് കൈഷെക്കിന്റെ കുയോമിന്താങ്ങുമായി സഖ്യമുണ്ടാക്കുക എന്ന സ്റ്റാലിന്റെ നയം പൂർണ്ണ പരാജയമായിരുന്നു. ചിയാങ് കൈഷെക്ക് ഷാങ്ഹായ് കൂട്ടക്കൊലയിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാരെ കൊന്നൊടുക്കിയതോടെ സ്റ്റാലിന്റെ ചൈനീസ് നയം തെറ്റാണെന്ന് തെളിഞ്ഞു.

ഇത് മറച്ചുവെക്കാനും ട്രോട്സ്കിയുടെ വിമർശനങ്ങളിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാനും സ്റ്റാലിന് എങ്ങനെയെങ്കിലും ചൈനയിൽ ഒരു വിപ്ലവ വിജയം അടിയന്തരമായി കാണിക്കേണ്ടതുണ്ടായിരുന്നു. ആ ഘട്ടത്തിലാണ് ഒരു അദ്ഭുതം പ്രതീക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് സ്റ്റാലിൻ എം.എൻ. റോയിയെ വൂഹാനിലേക്ക് അയക്കുന്നത്. എന്നാൽ റോയിക്ക് അവിടെ സ്റ്റാലിന്റെ നയങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കാൻ കഴിയാതെ വരികയും മാവോ സെതൂങ്ങിന്റെയും മറ്റും എതിർപ്പുകൾ നേരിട്ട് പരാജയപ്പെട്ട് തിരിച്ചുപോരേണ്ടിയും വന്നു.

ചൈനീസ് ദൗത്യം പൂർണ്ണമായും തകർന്നതോടെ, അതിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം സ്റ്റാലിൻ ഏറ്റെടുത്തില്ല. പകരം, ‘കോമിന്റേൺ പ്രതിനിധിയുടെ പരാജയം’ എന്ന നിലയിൽ കുറ്റം മുഴുവൻ എം.എൻ. റോയിയുടെ തലയിൽ ചുമത്തപ്പെട്ടു. ചൈനയിൽ നിന്ന് റഷ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തിയ റോയിക്ക് പിന്നീട് ഒരിക്കലും ബോൾഷെവിക് പാർട്ടിയിൽ തിരിച്ചുവരവ് സാധ്യമായില്ല. തൊട്ടുപിന്നാലെ 1929-ൽ അദ്ദേഹം കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ഇന്റർനാഷണലിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെട്ടു. അവിടെനിന്ന് ബെർലിനിലേക്ക് ജീവനും കൊണ്ട് ഓടിയാണ് റോയ് ഒടുവിൽ ഇന്ത്യയിൽ എത്തിയത്.

കമ്യൂണിസത്തിനും തൊഴിലാളി വർഗ്ഗ വിപ്ലവത്തിനും വേണ്ടി ജീവിതം ഉഴിഞ്ഞുവെച്ച ഈ വിപ്ലവകാരികളിൽ അധികപേരും ശത്രുക്കളുടെ വെടിയുണ്ട കൊണ്ടല്ല കൊല്ലപ്പെട്ടത്; മറിച്ച്, അവർ വിശ്വസിച്ച പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെയും അതിന്റെ ഏകാധിപതിയായ ഭരണാധികാരിയുടെയും സംശയരോഗത്തിന് ഇരയായിട്ടായിരുന്നു.

1920 ഒക്ടോബർ 17-ന് താഷ്‌കന്റിൽ വെച്ച് ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിക്ക് തറക്കല്ലിട്ട ഏഴംഗ സംഘത്തിന്റെ ചരിത്രം തന്നെ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭാവി ദുരന്തങ്ങളുടെ ആദ്യ സൂചനയായിരുന്നു. മാനവേന്ദ്രനാഥ് റോയ്, ഭാര്യ ഈവലിൻ റോയ്, അബനി മുഖർജി, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യ റോസ ഫിറ്റിംഗോവ്, എം.പി.ടി. ആചാര്യ, തുർക്കിയിലേക്ക് ഹിജ്റ പോയ മുഹമ്മദ് അലി, ഷഫീഖ് എന്നിവരായിരുന്നു ആ സ്ഥാപക നേതാക്കൾ. അബനി മുഖർജിയും റോയിയും ഭാര്യയും ചേർന്ന് 1920-ൽ എഴുതിയ ‘ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് മാനിഫെസ്റ്റോ’ ആയിരുന്നു പാർട്ടിയുടെ ആദ്യത്തെ ഔദ്യോഗിക രേഖ.

എന്നാൽ പ്രസ്ഥാനം മുളപൊട്ടിയ നാൾ മുതൽ പരസ്പരം അംഗീകരിക്കാനാവാതെ തമ്മിലടിച്ചവരുടെ കൂട്ടമായിരുന്നു അത്. 1920 ഡിസംബറിൽ എം.പി.ടി. ആചാര്യയെ ചെയർമാനായും ഷഫീഖിനെ സെക്രട്ടറിയായും തിരഞ്ഞെടുത്തുവെങ്കിലും, കേവലം രണ്ടാഴ്ചയ്ക്കുള്ളിൽ ആചാര്യയെ റോയിയും അബനി മുഖർജിയും ചേർന്ന് തള്ളിപ്പറഞ്ഞു. ബെർലിൻ കമ്മിറ്റിയിൽ നിന്ന് ചാറ്റോയും ലോഹാനിയും, തഷ്‌കന്റിൽ നിന്ന് അബ്ദുർ റബ്ബും എത്തിയപ്പോൾ കോമിന്റേണിൽ തന്റെ മേധാവിത്വം നിലനിർത്താൻ റോയ് ഇവരെ നിരന്തരം തടഞ്ഞു. അബ്ദുർ റബ്ബും ആചാര്യയും ‘ബ്രിട്ടീഷ് ചാരന്മാരാണ്’ എന്ന് വരെ റോയിയും അബനിയും ആരോപിച്ചു.

താമസിയാതെ അബനി മുഖർജിയെയും റോയ് തള്ളിപ്പറഞ്ഞു. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിലെ സ്വേച്ഛാധിപത്യത്തിൽ മടുപ്പ് തോന്നി ആചാര്യ അനാർക്കിസ്റ്റ് ആശയങ്ങളിലേക്ക് തിരിഞ്ഞു. ബെർലിനിലേക്കും പിന്നീട് ഇന്ത്യയിലേക്കും മടങ്ങിയ അദ്ദേഹം കടുത്ത ദാരിദ്ര്യത്തിലും രോഗപീഡകളിലും പെട്ട് 1954-ൽ മുംബൈയിൽ വെച്ച് മരണപ്പെട്ടു.

സരോജിനി നായിഡുവിന്റെ സഹോദരനും ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധകാലത്ത് ബെർലിൻ കമ്മിറ്റി രൂപീകരിച്ച് വിദേശത്തിരുന്ന് ഇന്ത്യക്കായി പോരാടിയ പ്രമുഖ വിപ്ലവകാരിയുമായിരുന്നു ‘ചാറ്റോ’ എന്ന ഓമനപ്പേരിൽ അറിയപ്പെട്ട വീരേന്ദ്രനാഥ് ചതോപാധ്യായ. ലെനിനുമായി നേരിട്ട് കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തിയ അദ്ദേഹം, എം.എൻ. റോയിയുമായുള്ള അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ കാരണം ഏറെക്കാലം മാറ്റിനിർത്തപ്പെട്ടു. പിന്നീട് മോസ്കോയിലെ ലിംഗ്വിസ്റ്റിക്സ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിൽ ജോലി ചെയ്യവേ, 1937-ൽ സ്റ്റാലിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം സോവിയറ്റ് രഹസ്യ പോലീസ് (NKVD) അദ്ദേഹത്തെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തു. ‘നാസി ചാരൻ’ എന്ന് വ്യാജ ആരോപണം ചുമത്തി 1937 സെപ്റ്റംബർ 2-ന് വെടിവെച്ചുകൊന്നു. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ രക്തസാക്ഷിയാണ് ചാറ്റോ എന്ന് ഒരുകാലത്തും സിപിഐയോ സിപിഎമ്മോ അംഗീകരിച്ചിട്ടില്ല.

ലണ്ടനിൽ നിന്ന് വിദ്യാഭ്യാസം നേടി ബെർലിൻ കമ്മിറ്റി വഴിയും ലെനിന്റെ ആശയങ്ങളിൽ ആകൃഷ്ടനായും മോസ്കോയിലെത്തിയ വിപ്ലവകാരിയായിരുന്നു ഗുലാം അംബിയ ഖാൻ ലോഹാനി. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഫോർ ദി ടോയിലേഴ്സ് ഓഫ് ദി ഈസ്റ്റിൽ (KUTV) അധ്യാപകനും പ്രഭാഷകനുമായിരുന്നു അദ്ദേഹം. 1937-ൽ സ്റ്റാലിന്റെ ഭീകരവാഴ്ചയ്ക്കിടയിൽ അറസ്റ്റിലായ ലോഹാനി, മാസങ്ങളോളം ഗുലാഗിൽ ക്രൂരമായ പീഡനങ്ങൾ അനുഭവിച്ചു. ഒടുവിൽ 1938 സെപ്റ്റംബർ 17-ന് മോസ്കോയ്ക്കടുത്തുള്ള കൊമ്മുനാർക വെടിവെപ്പ് കേന്ദ്രത്തിൽ വെച്ച് വധിക്കപ്പെട്ടു.

1920-ൽ താഷ്‌കന്റിൽ വെച്ച് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ രൂപീകരിച്ച ഏഴംഗ സംഘത്തിലെ പ്രധാനിയായിരുന്ന അബനി മുഖർജി അനുശീലൻ സമിതിയിലൂടെയാണ് വിപ്ലവ രംഗത്തെത്തിയത്. ‘ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് മാനിഫെസ്റ്റോ’യുടെ സഹരചയിതാവായിരുന്നു അദ്ദേഹം. റോയിയുമായുള്ള തർക്കങ്ങൾക്ക് ശേഷം സോവിയറ്റ് യൂണിയനിൽ തുടർന്ന അദ്ദേഹത്തെ ‘ചാരൻ’, ‘വിപ്ലവവിരുദ്ധൻ’ എന്ന് മുദ്രകുത്തി സ്റ്റാലിൻ ഭരണകൂടം അറസ്റ്റ് ചെയ്യുകയും 1937 ഒക്ടോബർ 28-ന് വധശിക്ഷയ്ക്ക് വിധേയനാക്കുകയും ചെയ്തു. ഒടുവിൽ സ്റ്റാലിന്റെ കണ്ണിലെ കരടായപ്പോൾ റോയിക്കും ജീവനും കൊണ്ട് ഓടേണ്ടി വന്നു.

താഷ്‌കന്റിൽ വെച്ച് പരസ്പരം ‘ചാരന്മാരും’ ‘വർഗ്ഗവഞ്ചകരും’ എന്ന് മുദ്രകുത്തി ഇവർ കെട്ടിപ്പടുത്ത അതേ വിദ്വേഷത്തിന്റെ പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ യുക്തിയാണ്, പിൽക്കാലത്ത് മോസ്കോയിൽ വെച്ച് ചാറ്റോയെയും അബനി മുഖർജിയെയും ലോഹാനിയെയും സ്റ്റാലിന്റെ തോക്കിൻമുനയ്ക്ക് മുന്നിൽ നിർത്തി വെടിവെച്ചുകൊന്നത്.

റഷ്യൻ വിപ്ലവത്തിൽ ലെനിന് തൊട്ടുതാഴെ രണ്ടാം സ്ഥാനത്തുണ്ടായിരുന്ന ട്രോട്സ്കി, ലെനിന്റെ മരണശേഷം “നിരന്തര വിപ്ലവമാണോ അതോ ഒരു രാജ്യത്തെ സോഷ്യലിസമാണോ വേണ്ടത്?” എന്ന സ്റ്റാലിനുമായുള്ള ആശയപരമായ തർക്കങ്ങളെ തുടർന്ന് പാർട്ടിയിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെടുകയും നാടുകടത്തപ്പെടുകയും ചെയ്തു. സോഷ്യലിസം ഒരു രാജ്യത്ത് മാത്രം ഒതുങ്ങിനിന്നാൽ നിലനിൽക്കില്ലെന്നും ലോകമെമ്പാടും വിപ്ലവം വ്യാപിക്കണമെന്നും ട്രോട്സ്കി വാദിച്ചു. എന്നാൽ സോവിയറ്റ് യൂണിയനിൽ മാത്രം സോഷ്യലിസം ശക്തമാക്കിയാൽ മതിയെന്നായിരുന്നു സ്റ്റാലിന്റെ നിലപാട്. ഈ തർക്കത്തിൽ പാർട്ടിക്കുള്ളിലെ ഭൂരിഭാഗം നേതാക്കളെയും സ്വന്തം പക്ഷത്താക്കാൻ സ്റ്റാലിന് കഴിഞ്ഞു.

ഒക്ടോബർ വിപ്ലവാനന്തരം സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ റെഡ് ആർമി രൂപീകരിക്കുകയും നയിക്കുകയും ചെയ്ത നേതാവായിരുന്നു ട്രോട്സ്കി. എന്നാൽ 1924-ൽ ലെനിന്റെ മരണശേഷം സ്റ്റാലിൻ പാർട്ടിയുടെ പൂർണ്ണ നിയന്ത്രണം ഏറ്റെടുത്തു. 1927-ൽ ട്രോട്സ്കിയെ ‘ഇടതുപക്ഷ വ്യതിയാനക്കാരൻ’ എന്ന് മുദ്രകുത്തി കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി. 1929-ൽ അദ്ദേഹത്തെ സോവിയറ്റ് യൂണിയനിൽ നിന്ന് തന്നെ നാടുകടത്തി.

മെക്സിക്കോയിൽ കടുത്ത സുരക്ഷയിലായിരുന്നു ട്രോട്സ്കി കഴിഞ്ഞിരുന്നത്. എന്നാൽ സ്റ്റാലിന്റെ രഹസ്യപ്പൊലീസായ NKVD ആസൂത്രണം ചെയ്ത ഗൂഢാലോചനയിലൂടെ, റാമോൺ മെർക്കാഡർ എന്ന സ്പാനിഷ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ഏജന്റ് ട്രോട്സ്കിയുടെ വിശ്വാസം പിടിച്ചുപറ്റി അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഓഫീസിലെത്തി. 1940 ഓഗസ്റ്റ് 20-ന്, പഠനമുറിയിലിരിക്കുകയായിരുന്ന ട്രോട്സ്കിയുടെ തലയിൽ റാമോൺ ഐസ് പിക്ക് ഉപയോഗിച്ച് മാരകമായി ആക്രമിച്ചു. ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റ ട്രോട്സ്കി തൊട്ടടുത്ത ദിവസം മരണപ്പെട്ടു.

സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ ചരിത്ര പുസ്തകങ്ങളിൽ നിന്നും ചിത്രങ്ങളിൽ നിന്നും ട്രോട്സ്കിയുടെ പേരും ചിത്രങ്ങളും സ്റ്റാലിൻ വെട്ടിമാറ്റി. സ്റ്റാലിന്റെ മരണശേഷവും സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ പൂർണ്ണമായി തിരികെ അംഗീകരിക്കാത്ത അപൂർവ്വം പഴയകാല ബോൾഷെവിക് നേതാക്കളിലൊരാളായിരുന്നു ട്രോട്സ്കി.

ഇതെങ്ങനെ സാധ്യമാക്കി എന്നല്ലേ… 1924-ൽ ലെനിന്റെ മരണശേഷം ലിയോൺ ട്രോട്സ്കിയെ ഭാരമേറിയ പദവികളിൽ നിന്നും പാർട്ടിയുടെ മുൻനിരയിൽ നിന്നും അകറ്റിനിർത്താൻ സിനോവീവും കമേനെവും സ്റ്റാലിനുമായി ചേർന്ന് ഒരു ‘മൂവർ സംഘം’ ഉണ്ടാക്കി. ട്രോട്സ്കി പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട ഉടൻ തന്നെ സ്റ്റാലിൻ അധികാരം മുഴുവൻ സ്വന്തം കയ്യിലാക്കാൻ തുടങ്ങി. ഇതോടെ സ്റ്റാലിന്റെ നയങ്ങളെ ഭയന്ന സിനോവീവും കമേനെവും ട്രോട്സ്കിയുമായി കൈകോർക്കുകയും ‘യുണൈറ്റഡ് ഒപ്പോസിഷൻ’ രൂപീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.

1936-ൽ നടന്ന ആദ്യത്തെ മോസ്കോ പരസ്യ വിചാരണയിൽ ഇവരെ വിചാരണ ചെയ്തു. സ്റ്റാലിനെതിരെ ഗൂഢാലോചന നടത്തി, ട്രോട്സ്കിയുമായി ചേർന്ന് രാജ്യദ്രോഹം ചെയ്തു എന്ന വ്യാജ കുറ്റങ്ങൾ ചുമത്തി 1936 ഓഗസ്റ്റിൽ രണ്ടുപേരെയും വെടിവെച്ചു കൊന്നു.

ലെനിൻ തന്റെ വിൽപത്രത്തിൽ “പാർട്ടിയുടെ പ്രിയങ്കരൻ” എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ച പ്രമുഖ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് സൈദ്ധാന്തികനായിരുന്നു ബുഖാരിൻ. സിനോവീവിനെയും കമേനെവിനെയും ട്രോട്സ്കിയെയും തകർക്കാൻ സ്റ്റാലിൻ ആദ്യം ഉപയോഗിച്ചത് ബുഖാരിന്റെ പിന്തുണയാണ്. കർഷകർക്ക് കൂടുതൽ സ്വാതന്ത്ര്യം നൽകുന്ന പുതിയ സാമ്പത്തിക നയത്തെ ബുഖാരിൻ അനുകൂലിച്ചു.

കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് വിരുദ്ധരെയും എതിരാളികളെയും ഒഴിവാക്കിയ ശേഷം, സ്റ്റാലിൻ വേഗത്തിലുള്ള വ്യവസായവൽക്കരണവും കർഷക ഭൂമികൾ നിർബന്ധിതമായി പിടിച്ചെടുക്കുന്ന നയവും കൊണ്ടുവന്നു. ഇതിനെ ബുഖാരിൻ എതിർത്തതോടെ അദ്ദേഹത്തെ ‘വലതുപക്ഷ വ്യതിയാനക്കാരൻ’ എന്ന് മുദ്രകുത്തി. 1938 മാർച്ച് മാസത്തിൽ നടന്ന വിചാരണയ്ക്ക് ശേഷം ബുഖാരിനെയും വെടിവെച്ച് കൊന്നു.

1936-38 കാലഘട്ടത്തിൽ സ്റ്റാലിൻ ‘ഗ്രേറ്റ് പർജ്’ വഴി ലെനിന്റെ കാലത്തെ പാർട്ടി സെൻട്രൽ കമ്മിറ്റിയിലെ 80%-ത്തിലധികം നേതാക്കളെയും വധിക്കുകയോ സൈബീരിയയിലെ ഗുലാഗ് തടങ്കൽ പാളയങ്ങളിലേക്ക് അയക്കുകയോ ചെയ്തു. ‘മോസ്കോ വിചാരണകൾ’ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ട ഈ വിചാരണകളിൽ, പ്രതികളാക്കപ്പെട്ട നേതാക്കളെ കടുത്ത ശാരീരിക-മാനസിക പീഡനങ്ങൾക്കിരയാക്കി തങ്ങൾ ചെയ്യാത്ത കുറ്റങ്ങൾ വിചാരണക്കോടതിയിൽ ഏറ്റുപറയിപ്പിക്കുകയായിരുന്നു.

ചുരുക്കത്തിൽ, സ്റ്റാലിൻ ആദ്യം ട്രോട്സ്കിക്കെതിരെ സിനോവീവിനെയും കമേനെവിനെയും ഉപയോഗിച്ചു; പിന്നീട് അവർക്കെതിരെ ബുഖാരിനെ ഉപയോഗിച്ചു; ഒടുവിൽ എല്ലാവരെയും ഇല്ലായ്മ ചെയ്ത് സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ ഏകാധിപതിയായി മാറുകയും ചെയ്തു.

ഇനി ചൈനയിലേക്ക് പോകാം. ചൈനീസ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും നാടകീയവും ദുരൂഹവുമായ അധ്യായങ്ങളിലൊന്നാണ് മാർഷൽ ലിൻ ബിയാവോയുടെ വീഴ്ച. മാവോ സെതൂങ്ങിന്റെ ഏറ്റവും വിശ്വസ്തനായ സൈനിക നായകനിൽ നിന്ന്, ഒറ്റരാത്രികൊണ്ട് ‘രാജ്യദ്രോഹി’യായി മുദ്രകുത്തപ്പെട്ട നേതാവാണ് അദ്ദേഹം.

റെഡ് ആർമിയുടെ വീരനായകനായി ചൈനീസ് വിപ്ലവത്തിലും ജനകീയ വിമോചന സേനയുടെ വളർച്ചയിലും നിർണ്ണായക പങ്ക് വഹിച്ച സൈനിക ജനറലായിരുന്നു ലിൻ ബിയാവോ. 1960-കളിൽ മാവോ ആരംഭിച്ച ‘സാംസ്കാരിക വിപ്ലവ’ത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പിന്തുണക്കാരൻ ലിൻ ആയിരുന്നു. മാവോയുടെ പ്രസിദ്ധമായ ‘ചുവന്ന പുസ്തകം’ രാജ്യമെങ്ങും പ്രചരിപ്പിക്കുന്നതിന് നേതൃത്വം നൽകിയത് അദ്ദേഹമാണ്. എന്തിന്, 1969-ൽ നടന്ന ചൈനീസ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ഒൻപതാം കോൺഗ്രസിൽ, മാവോ സെതൂങ്ങിന്റെ ഔദ്യോഗിക പിൻഗാമിയായി വരെ ലിൻ ബിയാവോയെ പാർട്ടി ഭരണഘടനയിൽ തന്നെ രേഖപ്പെടുത്തി.

ഇനിയാണ് ട്വിസ്റ്റ്… അധികാരം ലിൻ ബിയാവോയുടെയും സൈന്യത്തിന്റെയും കൈകളിലേക്ക് കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത് മാവോയിൽ സംശയം ഉണ്ടാക്കി. ഒഴിഞ്ഞുകിടന്ന ചൈനീസ് പ്രസിഡന്റ് പദവി പുനഃസ്ഥാപിക്കണമെന്ന് ലിൻ ആവശ്യപ്പെട്ടെങ്കിലും, ലിൻ ആ പദവിയിൽ വരാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെന്ന് ഭയന്ന മാവോ അത് നിരസിച്ചു. അമേരിക്കയുമായി സൗഹൃദത്തിലാകാനുള്ള മാവോയുടെയും ചൗ എൻ-ലായിയുടെയും പുതിയ നീക്കങ്ങളോട് ലിൻ ബിയാവോയ്ക്ക് വിയോജിപ്പുണ്ടായിരുന്നു.

മാവോയെ വധിക്കാൻ ലിൻ ബിയാവോയുടെ മകൻ ലിൻ ലിഗുഓയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ‘പ്രോജക്ട് 571’ എന്നറിയപ്പെട്ട അട്ടിമറി ശ്രമം നടന്നു എന്ന വാർത്ത പുറത്തുവന്നു. ഗൂഢാലോചന പുറത്തായെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ലിൻ ബിയാവോയും കുടുംബവും 1971 സെപ്റ്റംബർ 13-ന് രാത്രി ഒരു ട്രൈഡന്റ് വിമാനത്തിൽ സോവിയറ്റ് യൂണിയനിലേക്ക് രക്ഷപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ മംഗോളിയയ്ക്ക് മുകളിൽ വെച്ച് വിമാനം തകർന്നു വീണു. വിമാനത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ലിൻ ബിയാവോയും ഭാര്യയും മകനുമടക്കം എല്ലാവരും തൽക്ഷണം മരിച്ചു. വിമാനത്തിൽ ഇന്ധനം തീർന്നതാണോ, അതോ വെടിവെച്ചിട്ടതാണോ എന്ന കാര്യത്തിൽ ഇന്നും ദുരൂഹത തുടരുന്നു.

അപകടത്തിന് ശേഷം ലിൻ ബിയാവോ ഒരു കൺഫ്യൂഷ്യൻ ചിന്താഗതിക്കാരനായ സാമ്രാജ്യത്വ ഏജന്റും രാജ്യദ്രോഹിയുമായിരുന്നുവെന്ന് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി പ്രഖ്യാപിച്ചു. “Criticize Lin, Criticize Confucius” ക്യാംപെയ്ൻ തന്നെ പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു. ചൈനീസ് ചരിത്ര പുസ്തകങ്ങളിൽ നിന്നും സൈനിക ഫോട്ടോഗ്രാഫുകളിൽ നിന്നും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിത്രങ്ങളും പേരും മായ്ച്ചു കളഞ്ഞു. പ്രശസ്തമായ റെഡ് ആർമി ഫോട്ടോകളിൽ നിന്ന് ലിൻ ബിയാവോയുടെ ചിത്രം എഡിറ്റ് ചെയ്ത് മാറ്റപ്പെട്ടു.

ഇനി ഇന്ത്യയിലേക്ക് വന്നാലോ… ഇന്ത്യയിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ആദ്യകാല ജനറൽ സെക്രട്ടറിയും പാർട്ടിയെ ഇന്ത്യയിലുടനീളം ഒരു പ്രധാന രാഷ്ട്രീയ ശക്തിയായി വളർത്തുന്നതിൽ നിർണ്ണായക പങ്ക് വഹിച്ച നേതാവുമായിരുന്നു പുരാൺ ചന്ദ് ജോഷി. 1935 മുതൽ 1947 വരെ സിപിഐയുടെ ജനറൽ സെക്രട്ടറിയായിരുന്ന പി.സി. ജോഷിയുടെ കാലത്താണ് പാർട്ടിയുടെ സാംസ്കാരിക വിഭാഗമായ ഇന്ത്യൻ പീപ്പിൾസ് തിയേറ്റർ അസോസിയേഷൻ (IPTA), പുരോഗമന സാഹിത്യ പ്രസ്ഥാനം എന്നിവ രൂപീകരിക്കുന്നത്. എഴുത്തുകാരെയും കലാകാരന്മാരെയും തൊഴിലാളികളെയും പാർട്ടിയോട് അടുപ്പിക്കുന്നതിൽ ജോഷി വിജയിച്ചു.

1947-ൽ ഇന്ത്യയ്ക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിച്ചപ്പോൾ, അത് യഥാർത്ഥ സ്വാതന്ത്ര്യമല്ലെന്നും സ്വർണ്ണത്തളികയിൽ ലഭിച്ച വ്യാജ സ്വാതന്ത്ര്യമാണെന്നും ഒരു വിഭാഗം നേതാക്കൾ വാദിച്ചു. 1948-ൽ കൊൽക്കത്തയിൽ നടന്ന സി.പി.ഐയുടെ രണ്ടാം കോൺഗ്രസിൽ വെച്ച് ജോഷിയുടെ മിതവാദ നയങ്ങൾ കടുത്ത വിമർശനം നേരിട്ടു. അദ്ദേഹത്തെ ജനറൽ സെക്രട്ടറി സ്ഥാനത്ത് നിന്ന് നീക്കി, തീവ്ര ഇടതുപക്ഷ നിലപാടുകാരനായ ബി.ടി. രണദിവെയെ ജനറൽ സെക്രട്ടറിയാക്കി. രണദിവെയുടെ ‘കൊൽക്കത്ത തീസീസ്’ ഇന്ത്യയിൽ അടിയന്തര സായുധ വിപ്ലവത്തിന് ആഹ്വാനം ചെയ്തു.

ജോഷി ഇതിനെ എതിർത്തതോടെ അദ്ദേഹത്തെ പരിഷ്കരണവാദി, ‘വലതുപക്ഷ വ്യതിയാനക്കാരൻ’ എന്ന് മുദ്രകുത്തുകയും പാർട്ടിയിൽ നിന്ന് തരംതാഴ്ത്തുകയും ചെയ്തു. രണദിവെയുടെ സാഹസികമായ സായുധ വിപ്ലവ ലൈൻ വൻ പരാജയപ്പെടുകയും പാർട്ടി നിരോധിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഇതിനെ ജോഷി തുറന്ന് വിമർശിച്ചു. ഇതേത്തുടർന്ന് 1949-ൽ പി.സി. ജോഷിയെ സി.പി.ഐയിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി. എന്നാൽ രണദിവെ ലൈൻ പരാജയമാണെന്ന് തെളിഞ്ഞതോടെ 1951-ൽ ജോഷിയെ പാർട്ടിയിൽ തിരിച്ചെടുത്തു. എങ്കിലും, അദ്ദേഹത്തിന് പഴയതുപോലെയുള്ള തീരുമാനങ്ങളെടുക്കാൻ കഴിയുന്ന കേന്ദ്ര നേതൃത്വത്തിലേക്ക് ഒരിക്കലും പ്രവേശനം നൽകിയില്ല.

1950-കളുടെ അവസാനത്തിൽ സി.പി.ഐയുടെ ഔദ്യോഗിക പത്രമായ ‘ന്യൂ ഏജ്’ എഡിറ്ററായി അദ്ദേഹത്തെ നിയോഗിച്ചെങ്കിലും പാർട്ടി നയരൂപീകരണങ്ങളിൽ അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു പങ്കുമുണ്ടായിരുന്നില്ല. 1964-ലെ പിളർപ്പിൽ നിസ്സഹായതയോടെ ജോഷി മാതൃപാർട്ടിയായ സി.പി.ഐയിൽത്തന്നെ നിലയുറപ്പിച്ചു. എങ്കിലും, പാർട്ടിയിലെ ഇരുവിഭാഗങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുൻകാല മിതവാദ നിലപാടുകളെ പൂർണ്ണമായി അംഗീകരിക്കാൻ തയ്യാറായിരുന്നില്ല. ഇതോടെ പാർട്ടി മീറ്റിംഗുകളിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശബ്ദം ആരും ശ്രദ്ധിക്കാതെയായി.

രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പൂർണ്ണമായി ഒറ്റപ്പെട്ടതോടെ ജോഷി തന്റെ ശ്രദ്ധ മുഴുവൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ചരിത്ര ശേഖരണത്തിലേക്കും ഗവേഷണങ്ങളിലേക്കും തിരിച്ചു. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെയും ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിന്റെയും അപൂർവ്വ രേഖകളും ലഘുലേഖകളും കത്തുകളും ശേഖരിക്കുന്നതിൽ അദ്ദേഹം മുഴുകി. 1970-കളിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പരിശ്രമഫലമായി ഡൽഹി ജവഹർലാൽ നെഹ്റു യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ (JNU) ഈ രേഖകളെല്ലാം ചേർത്തുവെച്ച് വലിയൊരു ആർക്കൈവ്സ് രൂപീകരിച്ചു. ഇന്ന് ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ചരിത്രം പഠിക്കുന്ന ഗവേഷകർക്ക് ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സ്രോതസ്സ് ഇതാണ്.

തന്റെ യൗവനം മുഴുവൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിക്ക് നൽകിയ ജോഷിയുടെ ആരോഗ്യസ്ഥിതി 1970-കളുടെ അവസാനത്തോടെ കഠിനമായി ക്ഷയിച്ചു. സ്ട്രോക്ക് വന്ന് കിടപ്പിലായതോടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ പൂർണ്ണമായും നിലച്ചു. 1980 നവംബർ 9-ന് തനിക്ക് 73 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ ഡൽഹിയിൽ വെച്ച് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. പാർട്ടി നേതാക്കളും അണികളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചരമവാർഷികങ്ങളിലും അനുസ്മരണങ്ങളിലും പങ്കെടുത്തുവെങ്കിലും, ജീവിതത്തിന്റെ അവസാന നാളുകളിൽ സ്വന്തം പാർട്ടി അദ്ദേഹത്തിന് നൽകിയത് രാഷ്ട്രീയമായ പൂർണ്ണ നിഷ്പ്രഭത്വമായിരുന്നു. ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയെ ബഹുജന പ്രസ്ഥാനമാക്കിയ ആദ്യത്തെ ജനറൽ സെക്രട്ടറി, പാർട്ടിയുടെ ചരിത്രരേഖകൾ സൂക്ഷിക്കുന്ന ഒരു പാർട്ട് ടൈം ജീവനക്കാരന്റെ പദവിയിലേക്ക് ഒതുക്കപ്പെട്ടാണ് വിടപറഞ്ഞത്.

ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സ്ഥാപക നേതാക്കളിലൊരാളും തൊഴിലാളി വർഗ്ഗ സമരങ്ങളുടെ മുഖ്യ സംഘാടകനുമായിരുന്ന ശ്രീപദ് അമൃത ഡാങ്കെ 1925-ലെ കാൺപൂർ സമ്മേളനത്തിന് എത്രയോ മുൻപ് തന്നെ ഇന്ത്യയിൽ മാർക്സിസ്റ്റ് ആശയങ്ങൾ പ്രചരിപ്പിച്ച നേതാവായിരുന്നു. ‘ഗാന്ധി വേഴ്സസ് ലെനിൻ’ എന്ന പ്രശസ്തമായ പുസ്തകം അദ്ദേഹം 1921-ലാണ് എഴുതിയത്. 1922-ൽ ‘ദ സോഷ്യലിസ്റ്റ്’ എന്ന പേരിൽ ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ മാർക്സിസ്റ്റ് വാരിക മുംബൈയിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ചത് ഡാങ്കെയാണ്. ഈ പ്രവർത്തനങ്ങൾ കണ്ടാണ് കോമിന്റേൺ ഡാങ്കെയുമായി ബന്ധപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ചതും, തുടർന്ന് ബ്രിട്ടീഷുകാർ അദ്ദേഹത്തെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തതും.

1924-ൽ ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകൂടം കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നേതാക്കൾക്കെതിരെ ചുമത്തിയ കാൺപൂർ ബോൾഷെവിക് ഗൂഢാലോചന കേസിൽ അറസ്റ്റിലായി ജയിലിലായിരുന്നു ഡാങ്കെ. എം.എൻ. റോയിയും ഷൗക്കത്ത് ഉസ്മാനിയും മുസാഫർ അഹമ്മദുമെല്ലാം ഈ കേസിൽ പ്രതികളായിരുന്നു. 12 വർഷത്തെ തടവുശിക്ഷയ്ക്ക് വിധിച്ച് ജയിലിലായിരുന്നതിനാലാണ് 1925-ൽ സത്യഭക്തയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ കാൺപൂരിൽ ചേർന്ന കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് സമ്മേളനത്തിൽ ഡാങ്കെയ്ക്ക് പങ്കെടുക്കാൻ സാധിക്കാതിരുന്നത്.

ആരോഗ്യാവസ്ഥ കണക്കിലെടുത്ത് 1927-ൽ ജയിൽ മോചിതനായ ഡാങ്കെ, ബോംബെയിലെ തുണിമില്ല് തൊഴിലാളികളെ സംഘടിപ്പിച്ച് ‘ഗിർണി കാംഗാർ യൂണിയൻ’ രൂപീകരിച്ചു. തൊട്ടുപിന്നാലെ 1929-ലെ മീററ്റ് ഗൂഢാലോചന കേസിൽ വീണ്ടും അറസ്റ്റിലായി നീണ്ട വർഷങ്ങൾ ജയിൽവാസം അനുഭവിച്ചു. 1935-ൽ മോചിതനായ ശേഷം ഇന്ത്യൻ ട്രേഡ് യൂണിയൻ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെയും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെയും കേന്ദ്രബിന്ദുവായി മാറി. AITUC പ്രസിഡന്റായും ജനറൽ സെക്രട്ടറിയായും ദീർഘകാലം പ്രവർത്തിച്ചു.

1946-ൽ ബോംബെ ലെജിസ്ലേറ്റീവ് അസംബ്ലിയിലേക്കും 1957-ലും 1967-ലും ലോകസഭയിലേക്കും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. ഒന്നാം ഇ.എം.എസ് സർക്കാരിന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ പാർലമെന്റിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ഗ്രൂപ്പിന്റെ പ്രബലനായ വക്താവായി. 1962-ൽ അജോയ് ഘോഷിന്റെ മരണശേഷം സി.പി.ഐയിൽ ജനറൽ സെക്രട്ടറി പദവിക്ക് പുറമെ ‘ചെയർമാൻ’ എന്ന പുതിയ പദവി സൃഷ്ടിക്കുകയും ഡാങ്കെ ആദ്യ ചെയർമാനായി ചുമതലയേൽക്കുകയും ചെയ്തു.

1950-കളുടെ അവസാനത്തിലും അറുപതുകളുടെ തുടക്കത്തിലും സി.പി.ഐക്കുള്ളിൽ രണ്ട് പ്രധാന ഗ്രൂപ്പുകൾ രൂപപ്പെട്ടു. കോൺഗ്രസിലെ പ്രോഗ്രസീവ് വിഭാഗത്തെ പിന്തുണയ്ക്കണമെന്ന് വാദിച്ച ഡാങ്കെയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള വിഭാഗവും, കോൺഗ്രസിനെ പൂർണ്ണമായും എതിർക്കണമെന്ന് വാദിച്ച ഇ.എം.എസ്, സുന്ദരയ്യ, ബി.ടി.ആർ തുടങ്ങിയവർ നേതൃത്വം നൽകിയ ഇടതുപക്ഷ വിഭാഗവും.

1962-ലെ ഇന്ത്യ-ചൈന യുദ്ധകാലത്ത് ഡാങ്കെ ഇന്ത്യയെ പരസ്യമായി പിന്തുണയ്ക്കുകയും ചൈനയെ വിമർശിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇത് പാർട്ടിയിലെ ഭിന്നത രൂക്ഷമാക്കി. മീററ്റ് ഗൂഢാലോചന കേസിൽ ജയിലിലായിരുന്നപ്പോൾ ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണാധികാരികൾക്ക് ഡാങ്കെ അയച്ച മാപ്പപേക്ഷകൾ എന്ന പേരിൽ ചില കത്തുകൾ ‘ദ കറന്റ്’ പത്രത്തിൽ അച്ചടിച്ചുവന്നു. ഇത് എതിരാളികൾ തനിക്കെതിരെ നിർമ്മിച്ചതാണെന്ന് ഡാങ്കെ വാദിച്ചെങ്കിലും, ഇടതുപക്ഷ വിഭാഗം ഇത് വലിയ വിഷയമാക്കുകയും 1964-ൽ സി.പി.ഐ പിളർന്ന് സി.പി.ഐ (എം) രൂപീകരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.

പിളർപ്പിനു ശേഷം സി.പി.ഐയുടെ ചെയർമാനായി തുടർന്ന ഡാങ്കെ, കോൺഗ്രസുമായി ചേർന്നുള്ള സഖ്യത്തിന് ഊന്നൽ നൽകി. 1975-ൽ ഇന്ദിരാ ഗാന്ധി രാജ്യത്ത് അടിയന്തരാവസ്ഥ പ്രഖ്യാപിച്ചപ്പോൾ, ഡാങ്കെയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ സി.പി.ഐ അതിനെ പരസ്യമായി പിന്തുണച്ചു. അടിയന്തരാവസ്ഥ ഫാസിസ്റ്റ് വിരുദ്ധവും സാമ്രാജ്യത്വ വിരുദ്ധവുമാണെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാദം. കേരളത്തിൽ അച്യുതമേനോന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ സി.പി.ഐ-കോൺഗ്രസ് മുന്നണി ഭരണം നിലനിന്നതും ഈ രാഷ്ട്രീയ ലൈനിന്റെ ഭാഗമായായിരുന്നു.

1977-ലെ പൊതുതിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഇന്ദിരാ ഗാന്ധിയും കോൺഗ്രസും വൻ പരാജയം ഏറ്റുവാങ്ങി. അടിയന്തരാവസ്ഥയെ പിന്തുണച്ച നടപടി വലിയ രാഷ്ട്രീയ പിഴവായിരുന്നുവെന്ന് 1978-ലെ ഭട്ടിൻഡ പാർട്ടി കോൺഗ്രസിൽ സി.പി.ഐ പിന്നീട് വിലയിരുത്തി. എന്നാൽ, ഇന്ദിരാ ഗാന്ധിയെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന തന്റെ നിലപാടിൽ മാറ്റം വരുത്താൻ ഡാങ്കെ തയ്യാറായില്ല. സി.പി.എമ്മുമായി അടുക്കാൻ സി.പി.ഐ ശ്രമിച്ചപ്പോഴും ഡാങ്കെ അതിനെ എതിർത്തു. ഇതേത്തുടർന്ന് 1979-ൽ അദ്ദേഹം സി.പി.ഐ ചെയർമാൻ സ്ഥാനത്തുനിന്ന് രാജിവെച്ചു.

പാർട്ടി വിരുദ്ധ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെയും അച്ചടക്കലംഘനത്തിന്റെയും പേരിൽ 1981-ൽ സി.പി.ഐ ഡാങ്കെയെ പാർട്ടിയിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി. അരനൂറ്റാണ്ടിലേറെ ഇന്ത്യൻ തൊഴിലാളിവർഗ്ഗ പ്രസ്ഥാനത്തെ നയിച്ച, ബോംബെയിലെ മിൽ തൊഴിലാളികളുടെ പ്രിയങ്കരനായ നേതാവായിരുന്ന ഡാങ്കെ, തന്റെ രാഷ്ട്രീയ ജീവിതത്തിന്റെ അവസാനകാലത്ത് സ്വന്തമായി കെട്ടിപ്പടുത്ത പാർട്ടിയിൽ നിന്ന് പുറത്തുപോകേണ്ടി വരികയും രാഷ്ട്രീയമായി നിഷ്പ്രഭനാവുകയും ചെയ്തു. 1991 മേയ് 22-ന് തന്റെ 91-ാം വയസ്സിൽ ബോംബെയിലെ ആശുപത്രിയിൽ വെച്ച് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു.

കൃഷ്ണപിള്ളയ്ക്കും ഇ.എം.എസിനുമൊപ്പം തിരുവിതാംകൂറിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം പടുത്തുയർത്തുന്നതിൽ മുൻപന്തിയിലുണ്ടായിരുന്ന നേതാവായിരുന്നു കെ.വി. പത്രോസ്. തിരുവിതാംകൂറിൽ ആദ്യമായി കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ കൊടിക്കീഴിൽ പൊതുയോഗം 1941-ൽ പുന്നപ്രയിൽ സംഘടിപ്പിച്ചത് കെ.വി. പത്രോസ് ആണ്. 1943-ൽ ബോംബെയിൽ വെച്ച് നടന്ന കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ആദ്യത്തെ അഖിലേന്ത്യാ കോൺഗ്രസിൽ കേരളത്തിൽ നിന്ന് പങ്കെടുത്ത 10 പ്രമുഖ പ്രതിനിധികളിൽ ഒരാളായിരുന്ന അദ്ദേഹം, തിരുവിതാംകൂറിലെ തൊഴിലാളി വർഗ്ഗത്തെയും കയർ തൊഴിലാളികളെയും സംഘടിപ്പിക്കുന്നതിൽ നിർണ്ണായക പങ്കുവഹിച്ചു. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ തിരുവിതാംകൂർ സ്റ്റേറ്റ് കമ്മിറ്റി സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു കെ.വി. പത്രോസ്.

1946 ഒക്ടോബർ 22-ന് പുന്നപ്രയിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ പോലീസ് ക്യാമ്പ് ആക്രമിച്ചു. പോലീസുകാരും തൊഴിലാളികളും ഉൾപ്പെടെ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ മരിച്ചു. തൊഴിലാളികൾ പോലീസിന്റെ 9 തോക്കുകൾ പിടിച്ചെടുത്തു. പിന്നീട് പാർട്ടി നിർദേശപ്രകാരം അത് കായലിൽ കെട്ടിത്താഴ്ത്തി. സമരത്തിനു ശേഷം പത്രോസ് ആറു വർഷത്തോളം ഒളിവിലായിരുന്നു. പത്രോസിനെ പിടിച്ചുകൊടുക്കുന്നവർക്ക് ദിവാൻ 10,000 രൂപ പാരിതോഷികം പ്രഖ്യാപിച്ചു.

1948-ൽ വിവാദമായ കൽക്കത്ത തീസീസ് പാർട്ടിയിൽ അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ അതനുസരിച്ച് പാർട്ടി നയം നടപ്പാക്കാൻ മുന്നിട്ടിറങ്ങിയ നേതാവാണ് കെ.വി. പത്രോസ്. രാജ്യം സ്വതന്ത്രമായ ശേഷം പാർട്ടി പാർലമെന്ററി ശൈലിയിലേക്ക് മാറിയപ്പോൾ പലർക്കും പത്രോസിനെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിഞ്ഞില്ല; പത്രോസിന് തിരിച്ചും.

പത്രോസ് ആരാണെന്ന് പറയാൻ അച്യുതമേനോന്റെ വാക്കുകൾക്ക് കഴിയും – ‘ഒരുകാലത്ത് ആ മനുഷ്യൻ തിരുവിതാംകൂറിലെ തൊഴിലാളി പ്രസ്ഥാനത്തിലും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയിലും വലിയ ഒരു പങ്കുവഹിച്ച ആളായിരുന്നു. ഞാനും അദ്ദേഹവുമൊരുമിച്ച് ഒളിവുജീവിതകാലത്ത് ഒരേ സങ്കേതത്തിൽ രണ്ടു കൊല്ലത്തോളം കഴിഞ്ഞുകൂടിയിട്ടുണ്ട്. സഖാവ് കെ.വി. പത്രോസ്. ആറടിക്കു താഴെ പൊക്കം. സ്വൽപം അകത്തോട്ട് ഒരു വളവുണ്ടോ എന്ന് സംശയം തോന്നിക്കുന്ന ശരീരം. ലോഹദണ്ഡുകൾ പോലെയുള്ളതും ഞരമ്പുകൾ എഴുന്നുനിൽക്കുന്നതുമായ നീണ്ട കൈകൾ. തഴമ്പാർന്ന കൈപ്പത്തിയും വിരലുകളും. വിടർന്ന മൂക്ക്. കാലിൽ ആണിരോഗം പിടിപെട്ടവരുടേതുപോലെ കാൽ കവച്ചുവെച്ചുള്ള നടപ്പ്. ഞാൻ എറണാകുളത്തെ കായലോര റോഡിൽ വെച്ച് ആദ്യമായി പത്രോസിനെ കണ്ടപ്പോൾ എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ പതിഞ്ഞ രൂപം ഇങ്ങനെയുള്ളതാണ്. അന്ന് പത്രോസ് തിരുവിതാംകൂറിലെ തൊഴിലാളി പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെയും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെയും സമാരാധ്യനായ നേതാവായിരുന്നു.’

പുന്നപ്ര–വയലാർ സമരകാലം മുതൽ കൽക്കത്ത തീസീസ് അവതരിപ്പിച്ച 1948-ന് തൊട്ടുമുൻപ് വരെ പത്രോസ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി തിരുവിതാംകൂർ സ്റ്റേറ്റ് സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു. 1948-ൽ ഒളിവിൽ പോകുമ്പോൾ അച്യുതമേനോൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ കൊച്ചിൻ സ്റ്റേറ്റ് കമ്മിറ്റി സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു. 1949 മുതൽ 1950 വരെ ഒളിവിൽ പ്രവർത്തിച്ച പാർട്ടിയുടെ തിരുക്കൊച്ചി സ്റ്റേറ്റ് ഹെഡ്ക്വാർട്ടേഴ്സ് പന്തളം കൊട്ടാരമായിരുന്നു. ഒരുകാലത്ത് പാർട്ടിയുടെ സ്റ്റേറ്റ് സെക്രട്ടറിമാരായിരുന്ന കെ.വി. പത്രോസ്, പി.ടി. പുന്നൂസ് എന്നിവരായിരുന്നു അച്യുതമേനോന് പുറമേ ഹെഡ്ക്വാർട്ടേഴ്സിൽ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നത്. അന്ന് ഓഫീസ് സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു പിൽക്കാലത്ത് മുഖ്യമന്ത്രിയായ പി.കെ. വാസുദേവൻ നായർ.

തിരുവിതാംകൂറിൽ ആദ്യത്തെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടന്നപ്പോൾ ആലപ്പുഴയിൽ മാത്രം കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി സ്ഥാനാർത്ഥികളെ നിർത്താനും മറ്റിടങ്ങളിൽ കോൺഗ്രസുമായി ധാരണയുണ്ടാക്കാനുമുള്ള ഇ.എം.എസിന്റെ നിർദേശവുമായി എത്തിയ ഉണ്ണിരാജയോട് പത്രോസ് പൊട്ടിത്തെറിച്ചുവെന്നാണ് കഥ. അതെപ്പറ്റി സി. അച്യുതമേനോൻ എഴുതി: ‘നാം നമുക്ക് സ്വാധീനമുള്ള മണ്ഡലങ്ങളിൽ സ്ഥാനാർത്ഥികളെ നിർത്തണമെന്ന പത്രോസിന്റെ നിലപാട് വളരെ ശരിയായിരുന്നുവെന്നാണ് തിരിഞ്ഞുനോക്കുമ്പോൾ കാണുന്നത്. അങ്ങനെ ഒരു നയം സ്വീകരിക്കാൻ പത്രോസാണ് പാർട്ടിയെ പ്രേരിപ്പിച്ചതെങ്കിൽ നിശ്ചയമായും അത് തൊഴിലാളിവർഗ്ഗത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യബോധത്തെയും കോമൺസെൻസിനെയും പ്രകടമാക്കുന്ന ഒരു സംഭവമാണ്.’

രഹസ്യമായും പരസ്യമായും പത്രോസിനെതിരെ നീക്കങ്ങളുണ്ടായി. 1951-ൽ പാർട്ടി തിരുനെൽവേലി യോഗം ചേർന്ന് നയത്തിൽ മാറ്റം വരുത്തിയെങ്കിലും, കൽക്കത്ത തീസീസ് ലൈൻ കർശനമായി നടപ്പാക്കിയതിന്റെ പേരിൽ പത്രോസിനെ സംസ്ഥാന കമ്മിറ്റിയിൽ നിന്ന് ബ്രാഞ്ചിലേക്ക് തരംതാഴ്ത്താൻ തീരുമാനിച്ചു. കുറച്ചുകാലം ബ്രാഞ്ച് യോഗങ്ങളിൽ മൂകനായി പങ്കെടുത്ത പത്രോസ് പിന്നീട് പാർട്ടിയുമായുള്ള എല്ലാ ബന്ധവും ഉപേക്ഷിച്ചു.

അച്യുതമേനോൻ അവസാനമായി പത്രോസിനെ കാണുന്നത് കാൽനൂറ്റാണ്ടിനു ശേഷമാണ് (1979). തിരുവനന്തപുരം പുലയനാർകോട്ട ക്ഷയരോഗാശുപത്രിയിലെ ആറാം വാർഡിൽ ചുമച്ച് തളർന്ന്, എല്ലിൻകൂടുപോലെ പത്രോസ് കിടന്നു. പത്രോസിനെ അന്ന് ആർക്കും അറിയില്ലായിരുന്നു. സി. അച്യുതമേനോനും ആരോഗ്യമന്ത്രി കെ.പി. പ്രഭാകരനും അദ്ദേഹത്തെ കാണാനെത്തി. മരണത്തിന് മുൻപ് പത്രോസ് അടുത്ത സുഹൃത്തായ രാമൻകുട്ടിയോട് കാഞ്ഞിരംചിറയിലെ എസ്.എൻ.ഡി.പി ശ്മശാനത്തിൽ തന്നെ സംസ്കരിക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടു. “പി. കൃഷ്ണപിള്ള ഉൾപ്പെടെയുള്ള നേതാക്കളെ സംസ്കരിച്ച വലിയചുടുകാട്ടിൽ എനിക്ക് വയ്യ. അവിടെയും കിടന്ന് ഇനി അവരോട് വഴക്കടിക്കാൻ വയ്യ. എനിക്കൽപം സ്വസ്ഥത വേണം” എന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

ആഗ്രഹം പോലെ 1980 മാർച്ച് 10-ന് ആലപ്പുഴ കാഞ്ഞിരംചിറയിലുള്ള ശ്മശാനത്തിൽ പത്രോസിനെ സംസ്കരിച്ചു. ഇന്ന് കാടുമൂടിക്കിടക്കുന്ന ആ ശ്മശാനത്തിൽ, ‘പത്രോസ് ലയിച്ചുചേർന്ന മണ്ണാണ് ഇത്’ എന്ന് ഓർമ്മപ്പെടുത്തുന്ന ഒന്നും ബാക്കിയില്ല!

കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ആദ്യകാല പോരാട്ടങ്ങളിൽ പോലീസിന്റെ കടുത്ത മർദ്ദനമുറകളെയും ജയിൽവാസത്തെയും അതിജീവിച്ചാണ് കെ.ആർ. ഗൗരിയമ്മ ഉയർന്നുവന്നത്. 1957-ലെ ഇ.എം.എസ് മന്ത്രിസഭയിൽ റവന്യൂ മന്ത്രിയെന്ന നിലയിൽ ചരിത്രപരമായ ഭൂപരിഷ്കരണ ബിൽ നിയമസഭയിൽ അവതരിപ്പിക്കാനും നടപ്പിലാക്കാനും നേതൃത്വം നൽകിയത് ഗൗരിയമ്മയായിരുന്നു. 1987-ലെ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കാലത്ത് “കേരം തിങ്ങും കേരളനാട്ടിൽ കെ.ആർ. ഗൗരി ഭരിച്ചിടും” എന്ന മുദ്രാവാക്യം പാർട്ടി അണികളും പൊതുജനങ്ങളും ഏറ്റെടുത്തു. കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ വനിതാ മുഖ്യമന്ത്രിയായി ഗൗരിയമ്മ വരുമെന്ന് വ്യാപകമായി പ്രതീക്ഷിക്കപ്പെട്ടു.

എന്നാൽ, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയത്തിന് ശേഷം പാർട്ടി നേതൃത്വം, പ്രത്യേകിച്ച് ഇ.എം.എസിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഔദ്യോഗിക വിഭാഗം ഗൗരിയമ്മയെ മാറ്റിനിർത്തി പകരം ഇ.കെ. നയനാരെ മുഖ്യമന്ത്രിയാക്കി. മുഖ്യമന്ത്രി പദവി നിഷേധിക്കപ്പെട്ടതിനെ തുടർന്ന് പാർട്ടി നേതൃത്വത്തിന്റെ നിലപാടുകളെ ഗൗരിയമ്മ പരസ്യമായി വിമർശിക്കാൻ തുടങ്ങി. ആലപ്പുഴയിലെ പാർട്ടി വിഭാഗീയതയിലും ചേരിതിരിവുകളിലും ഗൗരിയമ്മ ഔദ്യോഗിക നേതൃത്വത്തിന് ഭീഷണിയായി മാറി. തുടർച്ചയായ അച്ചടക്കലംഘനം, പാർട്ടി വിരുദ്ധ പ്രവർത്തനം എന്നീ ആരോപണങ്ങൾ ഉന്നയിച്ച് 1994-ൽ സി.പി.ഐ (എം) ഗൗരിയമ്മയെ പുറത്താക്കി.

പുറത്താക്കപ്പെട്ട ഉടൻ തന്നെ ഗൗരിയമ്മ ജനാധിപത്യ സംരക്ഷണ സമിതി (JSS) എന്ന പുതിയ പാർട്ടി രൂപീകരിച്ചു. പിന്നീട് ഐക്യജനാധിപത്യ മുന്നണിയുമായി (UDF) സഖ്യത്തിലാവുകയും എ.കെ. ആന്റണി, ഉമ്മൻ ചാണ്ടി മന്ത്രിസഭകളിൽ മന്ത്രിയാവുകയും ചെയ്തു. 2021-ൽ മരിക്കുന്നതിന് മുൻപ്, ജീവിതത്തിന്റെ അവസാന നാളുകളിൽ മാതൃപാർട്ടിയായ സി.പി.എമ്മുമായി അവർ വീണ്ടും അടുത്തെങ്കിലും, പാർട്ടി ചരിത്രത്തിൽ അവർക്ക് ലഭിക്കേണ്ടിയിരുന്ന അർഹമായ ‘മുഖ്യമന്ത്രി’ പദവിയും മുൻനിര സ്ഥാനവും എന്നെന്നേക്കുമായി നഷ്ടപ്പെട്ടിരുന്നു.

കേരള രാഷ്ട്രീയത്തിലെ ഏറ്റവും തീപ്പൊരിയായ, ജനകീയനായ ഫയർബ്രാന്റ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നേതാക്കളിൽ ഒരാളായിരുന്നു എം.വി. രാഘവൻ. കണ്ണൂരിലെ പാപ്പിനിശ്ശേരിയിൽ ജനിച്ച അദ്ദേഹം കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിലൂടെ വളർന്ന്, കണ്ണൂരിലും മലബാറിലൊട്ടാകെയും സി.പി.എമ്മിന്റെ കരുത്തുറ്റ സംഘാടകനായി മാറി. കണ്ണൂരിൽ സി.പി.എമ്മിനെ ഒരു ഉരുക്കുമതിലായി വളർത്തുന്നതിൽ അദ്ദേഹം നിർണ്ണായക പങ്കുവഹിച്ചു. പ്രശസ്തമായ വിഷചികിത്സാ കേന്ദ്രം, സഹകരണ മേഖലയിലെ ആദ്യത്തെ മെഡിക്കൽ കോളേജ് (പരിയാരം), പറശ്ശിനിക്കടവ് പാമ്പ് വളർത്തൽ കേന്ദ്രം തുടങ്ങിയ സ്ഥാപനങ്ങൾ പടുത്തുയർത്തിയത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദീർഘവീക്ഷണമായിരുന്നു.

യു.ഡി.എഫിനെയും കോൺഗ്രസിനെയും നേരിടാൻ മുസ്ലിം ലീഗ്, കേരള കോൺഗ്രസ് തുടങ്ങിയ കക്ഷികളുമായി സഖ്യമുണ്ടാക്കണമെന്ന് വാദിക്കുന്ന ‘ബദൽ രേഖ’ മുന്നോട്ടുവെച്ചതിനെ തുടർന്ന് ഇ.എം.എസ് അടക്കമുള്ള സി.പി.എം ഔദ്യോഗിക നേതൃത്വവുമായി അദ്ദേഹം കടുത്ത തർക്കത്തിലായി. ഇത് പാർട്ടി അഖിലേന്ത്യാ നയത്തിനെതിരായ സമാന്തര രേഖയാണെന്ന് ആരോപിക്കപ്പെട്ടു.

പാർട്ടി കോൺഗ്രസിൽ തന്റെ ബദൽ രേഖ തള്ളിക്കളഞ്ഞ ശേഷവും എം.വി.ആർ അണികൾക്കിടയിൽ ഈ ആശയം പ്രചരിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. പ്രത്യേകിച്ച് മലബാർ മേഖലയിലെ ഡൈ.വൈ.എഫ്.ഐ, സി.ഐ.ടി.യു തുടങ്ങിയ സംഘടനകളിൽ അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്ന ജനപ്രിയത ഔദ്യോഗിക നേതൃത്വത്തിന് വെല്ലുവിളിയായി മാറി. തുടർന്ന് 1986-ൽ അദ്ദേഹം സി.പി.എമ്മിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെട്ടു.

പാർട്ടി പുറത്താക്കിയ ഉടൻ തന്നെ അദ്ദേഹം കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടി (CMP) രൂപീകരിച്ചു. തുടർന്ന് യു.ഡി.എഫ് മുന്നണിയുടെ ഭാഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുകയും ആന്റണി, കരുണാകരൻ മന്ത്രിസഭകളിൽ മന്ത്രിയാവുകയും ചെയ്തു. 1994-ൽ കൂത്തുപറമ്പിൽ വെച്ച് അദ്ദേഹത്തിന് നേരെ നടന്ന സി.പി.എം പ്രതിഷേധത്തിനിടയിൽ പോലീസിന്റെ വെടിവയ്പിൽ 5 ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ പ്രവർത്തകർ കൊല്ലപ്പെട്ടത് വൻ ദുരന്തമായി മാറി.

2014 നവംബർ 9-ന് എം.വി. രാഘവൻ അന്തരിച്ചു. തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ഒപ്പം നിൽക്കുകയും പിന്നീട് കടുത്ത ശത്രുക്കളാവുകയും ചെയ്ത അതേ സി.പി.എം നേതാക്കളുടെ സ്മാരകങ്ങൾക്ക് സമീപം പയ്യമ്പലം കടപ്പുറത്താണ് പൂർണ്ണ ഔദ്യോഗിക ബഹുമതികളോടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭൗതികശരീരം സംസ്‌കരിച്ചത്.

കണ്ണൂരിൽ എം.വി. രാഘവന് ശേഷം പാർട്ടിക്ക് മുകളിൽ ഒരു വ്യക്തി വളരുന്നു എന്ന ഭയം ഔദ്യോഗിക നേതൃത്വത്തിന് വീണ്ടുമുണ്ടാകുന്നത് പി. ജയരാജന്റെ പേരിൽ വാഴ്ത്തുപാട്ടുകളും ‘പി.ജെ. ആർമി’ പോലുള്ള ഫാൻസ് ഗ്രൂപ്പുകളും വളർന്നപ്പോഴാണ്.

പിണറായി വിജയന്റെ വലംകൈ ആയിരുന്ന പി. ശശി സാമ്പത്തിക/ലൈംഗിക ആരോപണങ്ങളെ തുടർന്ന് 2010-ൽ ഒഴിവാക്കപ്പെട്ട പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് പി. ജയരാജൻ കണ്ണൂർ ജില്ലാ സെക്രട്ടറിയായി ചുമതലയേൽക്കുന്നത്. എന്നാൽ തുടർന്നുള്ള വർഷങ്ങളിൽ കണ്ണൂർ രാഷ്ട്രീയ കൊലപാതകങ്ങളുടെ കേന്ദ്രമായി മാറുകയും, അതിനൊപ്പം ജയരാജനെ കേന്ദ്രീകരിച്ച് വ്യക്തിപൂജ വളരുകയും ചെയ്തു. “തില്ലങ്കേരിയിലെ ചെങ്കൊടിയേ…” എന്ന തരത്തിലുള്ള പാട്ടുകളും ഫ്ലെക്സ് ബോർഡുകളും ഉയർന്നുവന്നതോടെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയിൽ വ്യക്തിപൂജ അനുവദിക്കില്ലെന്ന് വ്യക്തമാക്കി 2017 നവംബറിൽ സി.പി.ഐ (എം) സംസ്ഥാന സമിതി പി. ജയരാജനെ പരസ്യമായി ശാസിച്ചു.

തുടർന്ന് 2019-ലെ ലോക്സഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വടകര മണ്ഡലത്തിൽ മത്സരിക്കാനായി ജയരാജനെ ജില്ലാ സെക്രട്ടറി സ്ഥാനത്തുനിന്ന് രാജിവെപ്പിച്ചു. തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ കെ. മുരളീധരനോട് പരാജയപ്പെട്ടെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തെ പിന്നീട് ആ പദവിയിലേക്ക് തിരിച്ചുകൊണ്ടുവന്നില്ല. ഖാദി ബോർഡ് വൈസ് ചെയർമാൻ എന്ന ഭരണഘടനാപരമായി വലിയ പ്രാധാന്യമില്ലാത്ത പദവിയിലേക്ക് അദ്ദേഹത്തെ ഒതുക്കുകയാണുണ്ടായത്. മറുഭാഗത്ത്, ഒരിക്കൽ തരംതാർത്തപ്പെട്ട പി. ശശിയെ മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ പൊളിറ്റിക്കൽ സെക്രട്ടറിയായി പിണറായി വിജയൻ തിരികെ കൊണ്ടുവന്നപ്പോഴും ജയരാജൻ ചിത്രത്തിന് പുറത്തുതന്നെ തുടർന്നു.

എന്നോ പ്രസക്തി നഷ്ടപ്പെട്ട ആഗോള കമ്മ്യൂണിസത്തിനും അതിന്റെ അവശിഷ്ട രൂപമായ കണ്ണൂർ കമ്മ്യൂണിസത്തിനും ഇത് തന്നെയാണ് ഒടുക്കം. പി. ജയരാജനുള്ള പാഠവും ഇതുതന്നെയാണ്. ചരിത്രത്തിന്റെ ഇടനാഴികളിൽ ഇതിലും വലിയ എത്രയോ ‘മുണ്ടിക്കാളകൾ’ നടന്നുപോയിരിക്കുന്നു! അധികാരത്തിന്റെയും വടവൃക്ഷങ്ങളുടെയും തണലിൽ ഉയർന്നുവന്ന അത്തരം പ്രതാപങ്ങളെല്ലാം കാലത്തിന്റെ കുത്തൊഴുക്കിൽ എന്നോ ഇല്ലാതായിട്ടുണ്ട്. അപ്പോൾ പിന്നെയാണോ ഈ അധികാരക്കളിയിലെ ഇത്തരം ചില വെറും മുണ്ടിക്കാളകൾ!