കാൻസർ കാലവും തളരാത്ത ആത്മവീര്യവും

1970 മെയ് മാസത്തിലാണ് ഗുരുജി ഗോൾവൽക്കറുടെ വലത് മാറിടത്തിൽ ചെറിയൊരു മുഴ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. പുരുഷന്മാരിൽ സ്തനാർബുദം വളരെ അപൂർവ്വമായതിനാൽ ആദ്യഘട്ടത്തിൽ ഇത് ആരും കാര്യമാക്കിയില്ല. എന്നാൽ രോഗം പടരുകയാണെന്ന് മനസ്സിലായതോടെ, 1970 ജൂലൈയിൽ അദ്ദേഹത്തെ മുംബൈയിലെ പ്രശസ്തമായ ടാറ്റാ മെമ്മോറിയൽ ഹോസ്പിറ്റലിൽ പ്രവേശിപ്പിച്ചു.

പ്രശസ്ത സർജൻ ഡോ. പ്രഫുല്ല ദേശായിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് ശസ്ത്രക്രിയ നടന്നത്. രോഗം ബാധിച്ച ഭാഗം പൂർണ്ണമായി നീക്കം ചെയ്യുന്ന ‘റാഡിക്കൽ മാസ്റ്റെക്ടമി’ എന്ന കഠിനമായ ശസ്ത്രക്രിയയ്ക്കാണ് അദ്ദേഹം വിധേയനായത്. സർജറിക്ക് തൊട്ടുമുൻപ് ഡോക്ടർമാർ അദ്ദേഹത്തോട് “പേടിയുണ്ടോ?” എന്ന് ചോദിച്ചപ്പോൾ, തികച്ചും പ്രസന്നനായി അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു:

“എനിക്ക് എന്തിനാണ് ഭയം? ഈ ശരീരം എന്റേതല്ല, പ്രസ്ഥാനത്തിന്റേതാണ്. ഇതിനെ അറുത്തു മുറിക്കേണ്ടത് നിങ്ങളുടെ ഉത്തരവാദിത്തമാണ്, അതിജീവിക്കേണ്ടത് ഈ ശരീരത്തിന്റെ ആവശ്യവുമാണ്.”

വൻതോതിൽ മുറിവുകളുണ്ടാക്കിയ ഒരു മേജർ സർജറിയും അതിന് പിന്നാലെയുള്ള റേഡിയേഷൻ ചികിത്സയും കഴിഞ്ഞ ഒരു രോഗിക്ക് പൂർണ്ണമായ വിശ്രമം അനിവാര്യമാണെന്ന് ഡോക്ടർമാർ കർശനമായി നിർദ്ദേശിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ, ശസ്ത്രക്രിയ കഴിഞ്ഞ് വെറും നാല് മാസങ്ങൾ തികയുന്നതിന് മുൻപ് തന്നെ ആ നവംബറിൽ അദ്ദേഹം രാജ്യവ്യാപകമായ തന്റെ ഔദ്യോഗിക യാത്രകൾ പുനരാരംഭിച്ചു.

‘വിശ്രമം’ എന്ന വാക്ക് അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിഘണ്ടുവിൽ ഇല്ലായിരുന്നു. ശാരീരിക അസ്വസ്ഥതകൾ കഠിനമായിരുന്ന ആ നാളുകളിൽ അനുയായികൾ അദ്ദേഹത്തോട് വിശ്രമിക്കാൻ ആവശ്യപ്പെടുമ്പോഴൊക്കെ ഒരേയൊരു മറുപടിയാണ് ലഭിച്ചിരുന്നത്: “ശരീരത്തിന് രോഗമുണ്ടായിരിക്കാം, എന്നാൽ എനിക്ക് രോഗമില്ല. എന്റെ ചുമതലകൾ പൂർത്തിയാക്കാൻ ഈ ശരീരം എനിക്ക് ഉപയോഗിച്ചേ മതിയാകൂ.”

മുംബൈയിലോ നാഗ്പൂരിലോ തങ്ങുന്ന സമയത്ത് പോലും അദ്ദേഹം അടങ്ങിയിരുന്നില്ല. കട്ടിലിൽ കിടന്നുകൊണ്ട് തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന് വരുന്ന അസംഖ്യം കത്തുകൾക്ക് മറുപടി നൽകാനും, പ്രധാനപ്പെട്ട കൂടിക്കാഴ്ചകൾ നടത്താനും അദ്ദേഹം സമയം കണ്ടെത്തി. പ്രശസ്ത പത്രപ്രവർത്തകൻ ഖുശ്വന്ത് സിങ് അദ്ദേഹത്തെ മുംബൈയിലെ ഫ്ലാറ്റിൽ വെച്ച് കാണുന്നത് ഇത്തരമൊരു ‘താൽക്കാലിക വിശ്രമ’ വേളയിലായിരുന്നു.

1972-ഓടെ ക്യാൻസർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശ്വാസകോശത്തിലേക്കും മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിലേക്കും പടർന്നു കഴിഞ്ഞിരുന്നു. കടുത്ത ചുമയും ശ്വാസംമുട്ടലും അദ്ദേഹത്തെ നിരന്തരം അലട്ടി. 1972-73 കാലഘട്ടത്തിൽ രോഗം ശരീരത്തെ പൂർണ്ണമായും കീഴ്പെടുത്താൻ തുടങ്ങിയ അവസ്ഥയിലായിരുന്നിട്ടും, ആ വർഷത്തിന്റെ അവസാന മാസങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം ഭാരതത്തിലുടനീളം വൻതോതിൽ യാത്ര ചെയ്തു. അദ്ദേഹം അന്തരിക്കുന്നതിന് രണ്ട് മാസം മുൻപ് മാത്രം ഉള്ളപ്പോഴാണ് 1973 ഏപ്രിൽ മാസത്തിൽ നാഗ്പൂരിൽ നടന്ന അഖിൽ ഭാരതീയ പ്രതിനിധി സഭയിൽ അദ്ദേഹം പങ്കെടുത്തത്. അപ്പോഴേക്കും സ്വയം എഴുന്നേറ്റു നിൽക്കാൻ പോലും അദ്ദേഹത്തിന് മറ്റുള്ളവരുടെ സഹായം ആവശ്യമായിരുന്നു. എങ്കിലും മൈക്കിന് മുന്നിലിരുന്ന് അദ്ദേഹം സ്വയംസേവകരോട് ആവേശത്തോടെ സംസാരിച്ചു.

കാൻസർ ബാധിതനായ കാലത്തും അതിനുശേഷമുള്ള താൽക്കാലിക വിശ്രമവേളകളിലും അദ്ദേഹത്തെ സന്ദർശിച്ച പല പ്രമുഖരും ആ കൂടിക്കാഴ്ചകളെക്കുറിച്ച് തങ്ങളുടെ ഓർമ്മക്കുറിപ്പുകളിൽ അത്ഭുതത്തോടെ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്.

കടുത്ത പ്രത്യയശാസ്ത്ര ശത്രുവായിരുന്ന ഖുശ്വന്ത് സിങ് മുംബൈയിലെ ഫ്ലാറ്റിൽ വെച്ച് ഗുരുജിയെ കണ്ടതിനെക്കുറിച്ച് ഇങ്ങനെ എഴുതുന്നു:
“സ്തനാർബുദത്തിനുള്ള കഠിനമായ ശസ്ത്രക്രിയയ്ക്ക് അടുത്തിടെ മാത്രം വിധേയനായ ഒരാളാണെന്ന് തോന്നാത്ത വിധം അദ്ദേഹം അങ്ങേയറ്റം ആരോഗ്യവാനും പ്രസന്നനുമായി കാണപ്പെട്ടു. ബൈഫോക്കൽ കണ്ണടയ്ക്കുള്ളിലൂടെ തിളങ്ങുന്ന കറുത്ത കണ്ണുകളും ഒരിക്കലും മായാത്ത ഒരു പുഞ്ചിരിയും ആ മുഖത്തുണ്ടായിരുന്നു.”

ശാരീരിക അസ്വസ്ഥതകൾക്കിടയിലും തന്നെപ്പോലൊരു കടുത്ത വിമർശകനോട് മണിക്കൂറുകളോളം ശാന്തമായി സംസാരിക്കാൻ ഗുരുജി കാണിച്ച സഹിഷ്ണുതയെ സിങ് അങ്ങേയറ്റം പ്രശംസിക്കുന്നുണ്ട്.

അക്കാലത്ത് ഗുരുജിയെ സന്ദർശിച്ച മുൻ സുപ്രീം കോടതി ജഡ്ജി ജസ്റ്റിസ് കെ.എസ്. ഹെഗ്ഡെ തന്റെ സ്മരണകളിൽ കുറിച്ചതിങ്ങനെ:
“ഗുരുതരമായ കാൻസർ ബാധിച്ച ഒരു രോഗിയെ കാണാനാണ് ഞാൻ പോയത്. എന്നാൽ അവിടെ ഞാൻ കണ്ടത് മരണത്തെ പുഞ്ചിരിയോടെ നേരിടുന്ന ഒരു യോഗിയെയാണ്. നെഞ്ചിലെ വലിയ മുറിവുകളുടെ വേദനയെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചപ്പോൾ, അത് ഈ ഭൗതിക ശരീരത്തിന്റെ കാര്യമല്ലേ എന്ന ഭാവത്തിലായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറുപടി.”

ഗുരുജിയെ ചികിത്സിച്ച പ്രശസ്ത ക്യാൻസർ വിദഗ്ദ്ധൻ ഡോ. പ്രഫുല്ല ദേശായി പിൽക്കാലത്ത് തന്റെ അനുഭവങ്ങൾ പങ്കുവെക്കുകയുണ്ടായി. ഒരു ഡോക്ടർ എന്ന നിലയിൽ തന്നെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ അത്ഭുതപ്പെടുത്തിയ രോഗി ഗുരുജിയായിരുന്നു എന്ന് അദ്ദേഹം സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നു:
“റേഡിയേഷൻ ചികിത്സയുടെ കഠിനമായ പാർശ്വഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കുമ്പോഴും അദ്ദേഹം ഒരിക്കൽ പോലും വേദനകൊണ്ട് അസ്വസ്ഥത കാണിച്ചില്ല. സാധാരണ രോഗികൾ മാനസികമായി തകരുന്ന ഘട്ടത്തിലും അദ്ദേഹം തികച്ചും ശാന്തനായിരുന്നു. മെഡിക്കൽ സയൻസിന് വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയാത്ത തരത്തിലുള്ള മനക്കരുത്ത് അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നു.”

ഗുരുജിയുടെ പ്രബന്ധക് ആയി സംഘം നിശ്ചയിച്ചിരുന്ന മുതിർന്ന പ്രചാരകൻ ഡോ. ഹരി കൃഷ്ണ തട്ടെ തന്റെ ഡയറിയിൽ വികാരാധീനനായി ഇങ്ങനെ കുറിച്ചു:
“അവസാന നാളുകളിൽ വസ്ത്രം മാറ്റുമ്പോൾ നെഞ്ചിലെ ആ വലിയ ശസ്ത്രക്രിയാ വടുക്കൾ കാണുമ്പോൾ ഞങ്ങളുടെ കണ്ണ് നിറയുമായിരുന്നു. എന്നാൽ ഗുരുജി ആ സമയത്തും സംഘടനയുടെ അച്ചടക്കത്തെക്കുറിച്ചും ഭാരതത്തിന്റെ ഭാവിയെക്കുറിച്ചും മാത്രമാണ് സംസാരിച്ചിരുന്നത്.”

തന്റെ ആയുസ്സിന്റെ അവസാന നിമിഷം വരെ സംഘവ്യാപനത്തിനു വേണ്ടി നിരന്തരം പ്രവാസം ചെയ്ത അദ്ദേഹം, ഒടുവിൽ ഡോക്ടർമാരുടെയും അനുയായികളുടെയും നിർബന്ധത്തിന് വഴങ്ങി നാഗ്പൂരിലെ ‘ഹെഡ്ഗേവാർ ഭവനിലേക്ക്’ മടങ്ങി. മരണത്തിന് തൊട്ടുമുൻപ് തനിക്കറിയാവുന്ന പ്രമുഖർക്കെല്ലാം അദ്ദേഹം വ്യക്തിപരമായി കത്തുകൾ എഴുതി അയച്ചിരുന്നു.

തന്റെ മരണം അടുത്തെന്ന് ബോധ്യമുണ്ടായിട്ടും യാതൊരു ഭയവുമില്ലാതെ, ഒരു തപസ്വിയെപ്പോലെ കർമ്മനിരതനായി ജീവിച്ചു തീർത്തതായിരുന്നു ഗുരുജിയുടെ ക്യാൻസർ കാലഘട്ടം. ഒടുവിൽ 1973 ജൂൺ 5ന് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. ചുരുക്കത്തിൽ, മരണം മുന്നിൽ കണ്ടിട്ടും അദ്ദേഹം വിശ്രമജീവിതം തിരഞ്ഞെടുത്തില്ല; പകരം നിരന്തരമായ യാത്രകളിലൂടെയും കർമ്മങ്ങളിലൂടെയും തന്റെ ജീവിതം പൂർണ്ണമാക്കുകയാണ് ചെയ്തത്.